Говь-Алтай аймаг

Говь-Алтай аймаг http://govialtai.nutag.mn/ ru Говь-Алтай аймаг DataLife Engine Г.Идэрмаа: Оршуулгын газрууд монголчуудын уушгийг тэтгэсэн ой, цэцэрлэгт хүрээлэн болоосой http://govialtai.nutag.mn/index.php?newsid=2628 http://govialtai.nutag.mn/index.php?newsid=2628
“Монголчуудын оршуулгын зан үйл: уламжлал, орчин үе, чиг хандлага” сэдэвт эрдэм шинжилгээний VII хурал энэ сарын 18-нд МУИС-ийн номын санд болж, эрдэмтэн, судлаачид илтгэл хэлэлцүүллээ. Энэ үеэр тус хурлын ач холбогдол, Монголчуудын оршуулгын зан үйлийн уламжлал, өнөөгийн чиг хандлагын талаар “Буяны зан үйлийн холбоо”-ны тэргүүн, доктор (Ph.D) Г.Идэрмаатай ярилцлаа. Тэрээр тус хуралд “Монголчуудын зан үйлийн уламжлал, угсаатны зүйн хээрийн судалгааны их хэрэглэгдэхүүний жишээгээр” сэдвээр илтгэл тавьсан юм.

-Жил бүр зохион байгуулж ирсэн энэхүү эрдэм шинжилгээний хурлын үр дүн, ач холбогдлыг та хэрхэн дүгнэж байна вэ?

-Бид энэхүү эрдэм шинжилгээний хурлыг 2018 оноос эхлэн зохион байгуулж ирсэн. Цар тахлын үед тодорхой хугацаанд завсарласан бөгөөд энэ жил долоо дахь хурлаа хийж байна. Өнгөрсөн хугацаанд зохион байгуулсан хурлуудын илтгэл, судалгааны материалыг нэгтгэн “Монголчуудын хойлгын зан үйл” нэртэй цуврал бүтээл гаргасан. Мөн Монгол Улсад оршуулгын асуудлаар төрөөс гаргасан холбогдох бичиг баримтуудыг эмхэтгэн хэвлүүлсэн. Түүнчлэн миний докторын судалгааны сэдэв болох “Оршуулгын тухай төрөөс баримтлах бодлого” чиглэлээр бүтээл гаргасан.

Ерөнхийдөө энэ хугацаанд оршуулгын зан үйл, соёлтой холбоотой есөн ном хэвлүүлээд байна.Эдгээр бүтээл маань судлаачдын хамгийн их эш татаж буй ном, бүтээлийн жагсаалтад орсон нь энэ сэдэв шинжлэх ухааны хувьд төдийгүй нийгмийн амьдралд ямар чухал болохыг харуулж байгаа юм.

Манай хурлын илтгэгчид ч жилээс жилд чамбайрч байна. Анх энэ хурлыг зохион байгуулж эхлэхэд оршуулгын тухай ярьж, судлахад хүмүүс нэлээд цээртэй, сэжигтэй ханддаг байлаа. Тиймээс оролцогчдын тоо ч цөөн байсан. Гэсэн хэдий ч бид хурлаас гарсан зөвлөмж, шийдвэрүүдээ жил бүр УИХ, Засгийн газар, нийслэлийн удирдлагуудад хүргүүлж ирсэн. Олон жилийн турш хийсэн энэ ажил, олон судлаачийн судалгаа, хэлэлцүүлгийн үр дүнд өнөөдөр төрөөс энэ салбарт баримтлах бодлого, эрх зүйн зохицуулалт бий болгох асуудал бодит шатандаа орж байна.

-Та бүхэн анхнаасаа энэ салбарт төрийн бодлого, эрх зүйн зохицуулалт шаардлагатай гэж үзэж ирсэн байх аа?

-Тийм. Бид анхнаасаа л оршуулгын салбарт төрөөс баримтлах нэгдсэн бодлого байхгүй, эрх зүйн зохицуулалт дутмаг байна гэдгийг ярьж ирсэн. Оршуулга бол хүний амьдралын хамгийн эмзэг, хамгийн хүндэтгэлтэй хандах ёстой асуудлын нэг. Гэтэл Улаанбаатар хотын хэмжээнд оршуулгын асуудал Хог хаягдал, менежментийн хэлтэст харьяалагдаж ирсэн.

Энэ нь бидний хувьд “хүн нас барсны дараа хүн биш, хог болох юм уу” гэсэн асуултыг хүртэл тавихад хүргэж байсан. Харин өнөөдөр энэ асуудал өөрчлөгдөж, Оршуулгын тухай анхдагч хуулийн төслийн хэлэлцүүлэг эхэлсэн нь томоохон ахиц.

Хуулийн төсөлд энэ салбарын удирдлага, зохицуулалтыг Шадар сайдын дэргэдэх Үндэсний зөвлөл зэрэг бодлогын түвшний байгууллагатай холбохоор тусгасан нь салбарын хувьд чухал өөрчлөлт гэж үзэж байна. Энэ бол бидний олон жилийн судалгаа, эрдэм шинжилгээний хурлуудын нэг том үр дүн.

-Эрх зүйн орчин бүрдэхийн зэрэгцээ цаашид судалгааны ажилд түлхүү анхаарна гэж та хэллээ. Ямар чиглэлээр судлах шаардлагатай байна вэ?

-Одоо бид оршуулгын зан заншлынхаа судалгаанд илүү гүнзгий орох шаардлагатай болж байна. Тухайлбал, түүхэн хугацаанд монголчуудын оршуулгын зан үйл ямар байв, цаг үеийн өөрчлөлтөөр хэрхэн хувьсаж ирэв, өнөөдөр бид уламжлалаа хэрхэн үргэлжлүүлэх вэ, орчин үеийн олон улсын хэм хэмжээтэй яаж уялдуулах вэ гэдэг асуудлуудыг нарийвчлан судална.

Судалгааны үр дүнд монголчуудын оршуулгын зан заншлын талаар нэгдсэн ойлголт, дүгнэлттэй болох нь чухал. Үүний дараагийн зорилго бол энэ уламжлалаа ЮНЕСКО-гийн биет бус соёлын өвийн санд бүртгүүлэх ажлыг эхлүүлэх юм.

Гэхдээ энэ бол ганц байгууллага, ганц судлаачийн хийх ажил биш. Монголчуудын оршуулгын зан үйл бол түүх, археологи, угсаатны зүй, шашин, соёл зэрэг олон салбарыг хамарсан өргөн хүрээний сэдэв. Тиймээс олон эрдэмтэн, судлаачийг оролцуулсан томоохон судалгааны ажил хийх шаардлагатай.Төрийн дэмжлэг ч зайлшгүй хэрэгтэй. Ерөнхийдөө энэ чиглэлийн судалгаа нэлээд урт хугацаанд үргэлжилнэ.

-Оршуулгын газрыг цаашид хэрхэн хөгжүүлэх ёстой гэж та үзэж байна вэ?

-Оршуулгын газар гэдэг зөвхөн шарил нутаглуулдаг газар байх ёсгүй. Цаашид бид байгальд ээлтэй, хүний сэтгэлд амар, хотын орчинтой зохицсон оршуулгын соёл бий болгох хэрэгтэй. Монгол Улсын хэмжээнд ашиглалтаас гарсан болон дүүрсэн оршуулгын газрууд олон байна. Эдгээр газрыг зүгээр орхих биш, судалгаанд үндэслэн үе шаттайгаар нөхөн сэргээж, ногоон байгууламж, ой, цэцэрлэгт хүрээлэн болгон хөгжүүлэх боломжтой.

Миний хувьд нэг хүсэл бий. Монголын оршуулгын газрууд ирээдүйд монголчуудын уушгийг тэтгэсэн ой, цэцэрлэгт хүрээлэн болоосой гэж хүсдэг.

Энэ бол зөвхөн оршуулгын салбарын асуудал биш. Хотын газар ашиглалт, байгаль орчин, ногоон байгууламж, ирээдүй хойч үеийн амьдрах орчинтой шууд холбоотой асуудал юм. Тиймээс бид уламжлалаа хадгалж, орчин үеийн шинжлэх ухаан, технологитой хослуулан хүндэтгэлтэй, байгальд ээлтэй, хүн төвтэй оршуулгын шинэ соёлыг бий болгох цаг болсон гэж үзэж байна.

-Оршуулгын тухай хуулийн төсөлд нас барсан хүнийг хаана оршуулсан талаарх бүртгэлийг тусгажээ. Энэ ямар ач холбогдолтой вэ?

-Оршуулгын бүртгэлгүйгээс замбараагүй байдал үүссэн. Хүн төрөхдөө төрсний гэрчилгээгээр бүртгүүлдэг. Үүнтэй адил нас барахад нь хаана оршуулсан, чандарласан бол чандрыг нь хаана байршуулсныг заавал бүртгэдэг болох шаардлагатай. Олон улсад оршуулгын байршлыг газрын координатаар бүртгэдэг. Манайд ийм бүртгэлгүйгээс хаана хэдэн хүн оршуулсан, ямар үйлчилгээ үзүүлсэн талаарх мэдээлэл тодорхой бус болж, уулын суга, жалга, зам дагуу хүртэл замбараагүй оршуулга бий болсон. Мөн эзэнгүй, арчилгаа хамгаалалтгүй олон шарил үлдсэн. Тиймээс оршуулгын бүртгэлийг нэгдсэн тогтолцоонд оруулах нь нэн чухал.

-Уламжлалт заншил болон шинэ зохицуулалтыг хэрхэн уялдуулах вэ?

-Замбараагүй оршуулгыг цэгцлэхгүй бол оршуулгын газар улам тэлнэ. Өнөөдөр энэ асуудал гамшгийн хэмжээнд хүрсэн гэж хэлж болно. Тиймээс төр бодлогоороо заавал шийдэх ёстой. Хуучин хаагдсан оршуулгын газруудыг нүүлгэн шилжүүлж, сэргээн тохижуулахын зэрэгцээ шинэ оршуулгын газрыг зөв төлөвлөх хэрэгтэй. “Улаанбаатар буян” компанийн Самбалүндэвийн оршуулгын газрыг нүүлгэн шилжүүлж, цэцэрлэгт хүрээлэн болгосон туршлага үүний нэг жишээ.Оршуулгын салбар зөвхөн мөнгө олох бизнес байж болохгүй. Нүүлгэн шилжүүлсэн газарт дахин барилга барих бус, ой, цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулж, Улаанбаатарын иргэдийн уушгийг тэтгэх ногоон бүс болгоосой гэж хүсэж байна. Төр, хувийн хэвшил зөв шийдлээр хамтран ажиллаж чадвал олон жилийн турш хуримтлагдсан энэ асуудлыг цэгцэлж, оршуулгын соёлыг шинэ шатанд гаргах боломжтой.

Цэвэгдоржийн МЯГМАРБАЯР

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

]]> zulaa Tue, 22 Sep 2026 12:17:04 +0800 Өвөрхангай, Архангай, Баянхонгор аймгийн зарим сумдад түргэн тусламжийн машин хүлээлгэн өглөө http://govialtai.nutag.mn/index.php?newsid=2627 http://govialtai.nutag.mn/index.php?newsid=2627

Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Учрал Өвөрхангай аймагт /2026.09.19/ ажиллаж байна. Энэ үеэр Өвөрхангайн Нарийнтээл, Гучин-Ус, Зүүнбаян-Улаан, Баянхонгорын Шаргалжуут, Архангайн Хашаат сумын Эрүүл мэндийн төвд түргэн тусламжийн автомашин улсын төсвийн санхүүжилтээр шийдвэрлэснийг хүлээлгэн өглөө. Мөн Өвөрхангай аймгийн Хужирт сумын Засаг даргын Тамгын газарт автомашин олголоо.

Ерөнхий сайд эрүүл мэндийн салбарын ажилтан, албан хаагчдад ажлын амжилт хүсээд, эдгээр автомашин хөдөө орон нутгийн иргэдэд үзүүлэх яаралтай тусламж, үйлчилгээний чадавхыг сайжруулж, эрүүл мэндийн үйлчилгээний хүртээмж, шуурхай, аюулгүй байдлыг дээшлүүлэхэд чухал хувь нэмэр оруулна гэдэгт итгэлтэй байгаагаа хэллээ.

]]> zulaa Mon, 21 Sep 2026 14:43:31 +0800 Бөмбөгөр суманд тусгай зөвшөөрлийн талбайг хэтрүүлэн ашигт малтмал олборлосон байж болзошгүй http://govialtai.nutag.mn/index.php?newsid=2625 http://govialtai.nutag.mn/index.php?newsid=2625

Баянхонгор аймгийн Бөмбөгөр сумын нутаг дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулж буй нэр бүхий байгууллагууд тусгай зөвшөөрөлд заасан талбайгаас хэтрүүлэн ашигт малтмал олборлосон байж болзошгүй зөрчлийг цагдаагийн байгууллагаас илрүүлжээ.

Хууль зүй, дотоод хэргийн сайдын энэ оны наймдугаар сарын 27-ны өдөр өгсөн үүрэг, Цагдаагийн ерөнхий газрын даргын баталсан төлөвлөгөөний дагуу улсын хэмжээнд тусгай зөвшөөрөлгүйгээр ашигт малтмал олборлосон, бичил уурхайгаар ашигт малтмал олборлох журам зөрчсөн, газрын хэвлийд халдсан болон хүрээлэн буй орчинд их хэмжээний хохирол учруулсан байж болзошгүй үйлдлийг илрүүлэх, таслан зогсоох чиглэлээр хяналт шалгалтыг эрчимжүүлжээ.

Энэ хүрээнд Архангай, Баянхонгор, Булган, Дархан-Уул, Дундговь, Төв, Сэлэнгэ, Хэнтий аймагт шалгалт хийж байгаа аж.

Шалгалтаар Баянхонгор аймгийн Бөмбөгөр, Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр сумын нутаг дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулж буй нэр бүхий байгууллагуудад үзлэг хийхэд тусгай зөвшөөрлийн талбайг хэтрүүлэн ашигт малтмал олборлосон байж болзошгүй, гэмт хэргийн шинжтэй үйлдлүүдийг илрүүлсэн байна.

Иргэд хүрээлэн буй орчны эсрэг гэмт хэргийн талаар 102 болон 70191070 дугаарын утсаар цагдаагийн байгууллагад мэдээлэх боломжтой.

Эх сурвалж: Цагдаагийн ерөнхий газрын Хэвлэл мэдээллийн төв

]]> zulaa Fri, 04 Sep 2026 09:02:49 +0800 Хүслээр жигүүрлэсэн Хүрэл интернэшнл http://govialtai.nutag.mn/index.php?newsid=2626 http://govialtai.nutag.mn/index.php?newsid=2626 Өглөөний 09 цаг. Улаанбаатар хотод цаг агаар тогтуун байлаа. Зочин болох Монгол Улсад 30 орчим жил ажиллаж амьдран суугаа "Хүрэл Интернэшнл групп”-ийн захирал С.Хүрэлтэй ярилцахаар ийнхүү эртлэн зорьж яваа нь энэ.

С.Хүрэл гэж Хятадын ӨМӨЗО-ы Түнляо хотын Хүрээ хошууны уугуул. Тэрээр 1998 онд Хятадын Төвийн үндэстний их сургуулийн Монгол хэл, утга зохиолын ангийг дүүргэн Монгол Улсад ирж, Бээжин хотын Оёдол сүлжмэлийн компанийн Монгол Улс дахь төлөөлөгчөөр ажиллаж эхэлснээр түүний ажил үйлс босгосон түүх эхэлдэг.

-Би Монголд анх оёдлын үйлдвэр ажиллуулж, бүтээгдэхүүнээ АНУ-д экспортлосноор бизнесийн гараагаа эхэлсэн. Энэ бизнес маань удаан үргэлжлээгүй. АНУ руу бүтээгдэхүүн экспортлоход хүндрэлтэй болсон үе л дээ. 1999 оны 12-р сарын 29-ний өдөр Улаанбаатар хотод “Хүрэл Интернэшнл” ХХК-ийг байгуулж эрчим хүчний салбарт хөл тавьсан. Энэ салбар суралцаж, судлах ажил ихтэй хариуцлагатай салбар. Том том бүтээн байгуулалтад чадах чинээгээрээ оролцож ирлээ. Монгол Улсын хамгийн том "Дулааны IV цахилгаан станц" ТӨХК-ийн засвар үйлчилгээ болон тоног төхөөрөмж, сэлбэг нийлүүлэлтийн ажлыг хийж байлаа. Мөн станцын хүчин чадлыг нь Хятадын хамгийн сүүлийн үеийн технологийг ашиглан 20 МВт-аар нэмэгдүүлж,100 МВт болгох өргөтгөлийн ажлыг хийж гүйцэтгэсэн. Энэ бүгдээс Хятад, Монгол хоёр улсыг эрчим хүчээр холбох ажил дээр төвлөрч ажиллах нь илүү үр өгөөжтэй, бүтээн байгуулалтын ажил гэдгийг ойлгосон доо. Тус групп нь өргөжин тэлж олон улсын худалдаа, барилга, тээвэр ложистикийн салбарт үйл ажиллагаа явуулж байна. Энд “Нарийн сухайт эрчим”, “Умардын Эрчим Инженеринг”, “Шинэ Умард” ХХК-ийг дурдаж болох юм. Сүүлийн жилүүдэд Хятад Монголыг эрчим хүчээр холбох ажил дээр түлхүү анхаарч ажиллаж эхэлсэн байна. БНХАУ-аас цахилгаан эрчим хүч импортлон эрчим хүчний эх үүсвэргүй гурван сум болох Гурван тэс, Ноён, Сэврэй сумдын айл өрх, аж ахуйн нэгж, Нарийн сухайтын бүлэг ордын нүүрсний уурхайг цахилгаан эрчим хүчээр хангах ажлыг 50 сар буюу 1521 хоногт шуурхай ажиллан, энэ оны 7-р сарын 18-ны өдөр албан ёсоор ашиглалтад оруулсан гэж С.Хүрэл захирал ярилаа.

Тус компанийн хэрэгжүүлсэн томоохон бүтээн байгуулалтын нэг нь Дарханы дулааны цахилгаан станцын 50 гаруй жил ашиглан, ашиглалтын хугацаа нь дууссан, техникийн хувьд хоцрогдсон тоног төхөөрөмжийг БНХАУ-ын сүүлийн үеийн дэвшилтэт тоног төхөөрөмжөөр шинэчлэн солих, иж бүрэн засвар, шинэчлэлтийн ажил юм. Мөн 2015 онд Монгол–Оросын хамтарсан “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-т 48 МВт-ын хүчин чадалтай цахилгаан станцын барилга угсралтын ажлыг амжилттай гүйцэтгэн ашиглалтад оруулсан байна.

Тус группийн “Умардын Эрчим Инженеринг” ХХК нь цахилгаан эрчим хүчний барилга байгууламж, цахилгаан дамжуулах агаарын шугам барих тусгай зөвшөөрөлтэй, угсралт, бүтээн байгуулалтын чиглэлээр мэргэшсэн компани юм. Үндсэндээ эрчим хүчний эх үүсвэр барих, угсрах, шинэчлэх, засварлах болон эдгээртэй холбоотой дагалдах үйлчилгээг цогцоор нь үзүүлдэг юм байна. 35/0.4 кВ-ын дэд станц суурилуулах, цахилгаан дамжуулах агаарын шугамын барилга угсралтын ажил, тоног төхөөрөмжийн судалгаа, хөгжүүлэлт, үйлдвэрлэл, борлуулалт эрхлэхээс гадна бүс нутгийн цахилгаан эрчим хүчний сүлжээний ашиглалт, засвар үйлчилгээ, түүнчлэн цахилгаан болон барилгын материалын импортын худалдаа эрхэлдэг.

“Шинэ Умард” ХХК-ийн хувьд үндсэн үйл ажиллагаа нь нүүрс баяжуулах, тээвэр ложистикийн цогц үйлчилгээг хамарсан бөгөөд олборлолтоос эцсийн хэрэглэгч хүртэлх үр ашигтай нийлүүлэлтийн сүлжээг бүрдүүлэхэд чиглэдэг. Жилд хоёр сая тонн нүүрс баяжуулах хүчин чадалтай үйлдвэрийг барьж, ашиглалтад оруулан, илчлэг өндөртэй, баяжуулсан нүүрсийг дотоодын томоохон хэрэглэгчдэд тогтмол нийлүүлж байгаа аж. Монголын нүүрсний арвин нөөцөд тулгуурлан тус компани нүүрсэн бүтээгдэхүүний нэмүү өртгийг нэмэгдүүлэх, нөөц ашиглалтын үр ашгийг дээшлүүлэхэд үйл ажиллагаагаа чиглүүлдэг. Нэгдсэн үйл ажиллагааны загварыг хэрэгжүүлснээр түүхий эдээс эцсийн бүтээгдэхүүн хүртэлх бүх шатанд чанарын хяналтыг хангаж, хангамжийн сүлжээний тогтвортой байдлыг бүрдүүлдэг.

“Хүрэл Интернэшнл групп” нь ийнхүү цахилгаан эрчим хүчний томоохон төслүүдийг үр бүтээлтэй хэрэгжүүлснээр Монгол Улсын уул уурхайн салбар болон ард иргэдийн эрчим хүчний хангамжийг сайжруулахад бодитой, үр өгөөжтэй ажлыг тасралтгүй хийж ирсэн байна.

Одоо болоход эдийн засаг, бизнесийн чиглэлээр хэвлэн нийтлэгддэг “Бизнесийн мэдээ” сонин, цахим мэдээллийн сайт мөн танин мэдэхүйн телевизтэй болжээ.

-Хятад, Монгол хоёр орны ард иргэдийн харилцаа төдийлөн идэвхтэй, ойлголцол сайтай байгаагүй цаг үед хоёр орны харилцаанд зөв ойлголт түгээх, иргэд хоорондын харилцаа, итгэлцлийг нэмэгдүүлэх зорилгоор тус групп ньхэвлэл мэдээллийн салбарт хөл тавьж эхэлсэн байв. Сониноороо дамжуулан хөрөнгө боломжтой хүмүүст хөрөнгөө зөв өсгөх гарц, боломжийг танилцуулахын зэрэгцээ, санхүүгийн боломж багатай ч үйлдвэрлэл эрхлэх хүсэл эрмэлзэлтэй иргэдэд хэрхэн үйлдвэрлэл эрхэлж, орлого олох талаар мэдээлэл хүргэж, зөвлөн зуучилж ирсэн. Сонин маань долоо хоног тутамд хэвлэгдэж, захиалагчийн тоогоороо Монголдоо эхний тавд багтдаг байлаа. Дараа нь өргөжиж олон улсын радио, танин мэдэхүйн телевиз мөн хэвлэх үйлдвэртэй ч болсон. Дэлхийн гол гол гэсэн эдийн засаг, бизнесийн мэдээллийг радио болон телевиз, сониноороо дамжуулан мэдээлдэг гэж С.Хүрэл захирал ярилаа.

2018 онд Бээжин хотноо зохион байгуулагдсан Өвлийн олимпийн наадмын мэдээллийг Монголын үзэгч, сонсогчдод хүргэх ажлыг амжилттай зохион байгуулж, олимпийн сүлд дууг монгол хэлнээ орчуулан Монголын олны танил дуучдаар дуулуулж, клип хэлбэрээр бүтээсэн. Уг бүтээлийг Хятадын CCTV сувгаар цацсан бөгөөд 46 сая үзэгч хүлээн авч үзсэн гэдэг.

Энэ мэтээр Монгол Улсын үндэсний үйлдвэрлэлд багагүй хувь нэмэр оруулсан сайхан түүхтэй.

-Монголд хамгийн анхны талх хэрчигч машин, нэг удаагийн савалгаатай тарагны үйлдвэр, ажлын бээлий, нэг удаагийн аяга, хаягдал дахин боловсруулж 100 жилийн настай тоосго үйлдвэрлэх тоног төхөөрөмж, хаяг шошго хэвлэгч, хаягдал дугуйг дахин боловсруулж хавтан үйлдвэрлэх машин тоног төхөөрөмж гээд олон үйлдвэрлэлийн тоног төхөөрөмжийг захиалагчийнхаа хүсэлтээр багагүйг нийлүүлсэн. Мөн Европын технологиор Хятадад үйлдвэрлэсэн тоног төхөөрөмжийг Монгол Улсад нийлүүлдэг байсан гэж С.Хүрэл захирал ярив.

"Хүрэл Интернэшнл групп” нь анх оёдол, сүлжмэлийн үйлдвэр байгуулан бизнесийн гараагаа эхлүүлж байснаа өдгөө хэвлэл мэдээлэл, эрчим хүч, тээвэр зуучлалын гэх мэт олон салбарт үйл ажиллагаагаа өргөжүүлэн ажиллаж байна.

С.Хүрэл захирлын хувьд завгүй, эрчтэй ажлын өдрүүд тасралтгүй үргэлжилж, ийнхүү шинэ онтой золгож байна. “Хүн хоорондын ойлголцол маш чухал. Манай уриа бол “ИТГЭ, ЗҮТГЭ, ЭДЛЭ”. Хоёр улс харилцан бие биедээ итгэлцсэн суурин дээр зүтгэж ажиллавал, түүний үр шимийг хамтдаа эдэлнэ” хэмээн компанийнхаа зорилго, үнэт зүйлийг тодорхойлсон билээ.

Ерөнхий редактор: Л.Наранхүү

Орлогч Редактор:Ё.Хишигбаяр,Юй-Ин

Сэтгүүлч: Юй-Ин,Х.Арвинтал, Д.Мөчир, Г.Алс, Н.Цовоо

Редактор: Хань Хуншя, Б.Хайраа, Хай Лиянь, Үйлс, Фү Гэнь

Зохиогч: Нийтлэл: ЮЙ-ИН,Х.АРВИНТАЛ, Д.МӨЧИР, Г.АЛС, Н.ЦОВОО

Найруулагч: Х.АРВИНТАЛ

Эх сурвалж : СОЛОНГО МЭДЭЭЛЛИЙН ТӨВ

]]> zulaa Wed, 02 Sep 2026 15:11:49 +0800 Баянхонгор аймагт идлэг шонхор барихыг хоригложээ http://govialtai.nutag.mn/index.php?newsid=2624 http://govialtai.nutag.mn/index.php?newsid=2624

Баянхонгор аймгийн Засаг даргын 2026 оны 08 дугаар сарын 21-ны өдрийн А/478 дугаартай захирамжийн дагуу Баянхонгор аймгийн Бөмбөгөр, Хүрээмарал, Баянбулаг сумдын нутаг дэвсгэрт идлэг шонхор шувууг барих зөвшөөрлийг цуцалжээ.
Идлэг шонхор шувуу барих гэрээ байгуулан отоглож байсан Араб, Катар, Сьир, Иран зэрэг улсын иргэдийг Баянхонгор аймгийн нутаг дэвсгэрээс гаргаж, захирамжийн хэрэгжилтийг хангаж ажиллалаа.

]]> zulaa Tue, 25 Aug 2026 10:40:16 +0800 Баянхонгор аймгийн Богд сумаас оролцогч Д.Амгалан гурван сээрийг 1 секунд 75 долийн хугацаанд хугалж, нэгдүгээр байрт шалгарлаа http://govialtai.nutag.mn/index.php?newsid=2623 http://govialtai.nutag.mn/index.php?newsid=2623

Нийслэл Улаанбаатар хотын иргэдийн өдөр “Хүрээ цам-Даншиг наадам 2026” Хүй долоон худагт үргэлжилж байна. Энэ үеэр Сээр шалгах тэмцээн болж, 16 хүүхэд өрсөлдөж, эхний гурван байрыг шалгарууллаа.

Сээр шалгах тэмцээнд өрсөлдөж, эхний гурван байрт шалгарсан хүүхдүүд нийт 21 үе давж, 21 сээр хугаллаа.

Мөн оролцогчид секундын төрлөөр өрсөлдөж, сээр цохисон юм.

Гурван сээрийг 1 секунд 75 долийн хугацаанд хугалж, нэгдүгээр байр Баянхонгор аймгийн Богд сумаас оролцогч Д.Амгалан /16 настай/,

Хоёрдугаар байрт 1 секунд 78 долийн хугацаанд гурван сээр хугалж, Архангай аймгийн Өлзийт сумаас оролцогч М.Базарсад /16 настай/,

Гуравдугаар байрт 4 секунд 67 долийн хугацаанд гурван сээр хугалж, Архангай аймгийн Жаргалант сумаас оролцогч С.Түвшинтөгс /17 настай/ тус тус шалгарлаа.

]]> zulaa Mon, 29 Jun 2026 10:47:31 +0800 Цахим орчинд хууль бус мөрийтэй тоглоом зохион байгуулсан гэх хэргийг илрүүлэн шалгаж дуусжээ http://govialtai.nutag.mn/index.php?newsid=2622 http://govialtai.nutag.mn/index.php?newsid=2622
Цагдаагийн ерөнхий газрын Кибер гэмт хэрэгтэй тэмцэх хэлтсээс “Таван тансаг” нэртэй мөрийтэй тоглоомын клуб байгуулан, цахим орчинд хууль бус мөрийтэй тоглоом зохион байгуулсан гэх хэргийг илрүүлэн шалгаж дууссан байна.

Тодруулбал, шалгалтын явцад Т.Ж нь “Таван тансаг” нэртэй клуб байгуулж, С.Х болон бусад гурван хүний хамт бүлэглэн үйл ажиллагаа явуулсан бөгөөд тэдгээрийн үүрэг, оролцоог хуваарилан мэдээллийн технологи ашиглан мөрийтэй тоглоом зохион байгуулж байсан нь тогтоогджээ.

Уг хэрэгт Нийслэлийн прокурорын газраас Эрүүгийн хуулийн 20.17 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан Мөрийтэй тоглоом зохион байгуулах гэмт хэрэгт яллах дүгнэлт үйлдэж, Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхэд шилжүүлээд байна.

Эрүүгийн хуулийн 20.17 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт олон нийтийн газар эсхүл мэдээллийн технологи ашиглан ашиг олох зорилгоор үр дүнг нь урьдчилан төсөөлөх боломжгүй, аз туршиж тоглодог мөрийтэй тоглоом зохион байгуулсан тохиолдолд 450-14 мянга нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох, эсхүл 240-720 цагийн нийтэд тустай ажил хийлгэх, эсхүл зургаан сараас гурван жил хүртэл хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах, эсхүл зургаан сараас гурван жил хүртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэхээр хуульчилсан байдаг.

Хууль хяналтын байгууллагын зүгээс иргэдийг цахим орчин дахь хууль бус мөрийтэй тоглоомд оролцохгүй байх, мөн ийм төрлийн үйл ажиллагааг зохион байгуулах, дэмжлэг үзүүлэх нь эрүүгийн хариуцлага хүлээх үндэслэл болдог талаар анхааруулж байна.

]]> zulaa Thu, 11 Jun 2026 18:10:03 +0800 "Баянхонгор агаарын бохирдол хамгийн ихтэй аймаг болсон. Үүнийг сэргээгдэх эрчим хүчээр шийднэ" http://govialtai.nutag.mn/index.php?newsid=2621 http://govialtai.nutag.mn/index.php?newsid=2621
Баянхонгор аймгийн ИТХ-ын дарга Б.Батсуурьтай тус аймагт болсон эрчим хүчний төлөвлөлтийн сонсголын үеэр ярилцав.

2025 онд Баянхонгор аймгийн цахилгаан эрчим хүчний хэрэглээ 86.5 сая кВт.цагт хүрчээ. Өвлийн оргил ачаалал 17.2 МВт-д хүрсэн байна. Аймаг нь цахилгаан дамжуулах урт шугамын төгсгөлд холбогдсон, хүчдэлийн уналт ихтэй 17 сум бий. Иймд эрчим хүчний алдагдал, тасалдал өндөр.

Мөн агаарын бохирдол ихтэй. Аймгийн хэмжээнд 118 уурын зуух ажилладгийн 70 нь Баянхонгор суманд төвлөрчээ.

-Өрсөлдөх чадварын судалгааны төв жил бүр аймгуудын өрсөлдөх чадварыг үнэлдэг. Баянхонгор аймаг хэддүгээрт жагсдаг вэ?

-Ер нь дундаас доош байна. Дэд бүтцийн сул хөгжил, уул уурхайн асуудал, агаарын бохирдол, газар олголт биднийг хойш татдаг. Үйлдвэржилт, ажлын байр гэсэн үзүүлэлтээр доогуур, харин боловсрол, эрүүл мэндийн чиглэлээр өндөр оноо авдаг.

Аймгийн ИТХ санаачлан уул уурхай, агаарын бохирдол, дэд бүтцээр хяналтын сонсгол зохион байгуулж, сонсголоос санал дүгнэлтүүд гарсан. Энэ дагуу төрийн байгууллагууд ажиллана.

Өнгөрсөн гуравдугаар сард утааны асуудлаар нийтийн сонсгол явуулсан. Ирэх сард аймгийн ИТХ энэ сонсголын үр дүнг нэгдсэн төлөвлөгөө болгон батална. Удахгүй газар олголтын хяналтын сонсголоо хийнэ. Энэ сонсголын үеэр иргэдийн хэслэн саналыг ирэх намраас ажил хэрэг болгохоор анхаарна.

Агаарын бохирдлоо бууруулахаар өмнө нь олон ажил хийсэн. Айлуудыг халаалтын систем рүү шилжүүлэх, НҮБ-тай хамтран ЧИП багцыг хэрэгжүүлэх, байшингуудаа дулаалах, нийтийн орон сууцнуудын дулаан алдагдлыг бууруулах, дахин төлөвлөж, тухайн орон сууцнуудад их засвар хийсэн. Гэвч эрчим хүчний чадлын дутагдалтай байна.

Цахилгаан халаалтаар гэрээ халаадаг айлууд эргээд ердийн зуух руу шилжсэн. Оргил ачааллын цагаар айлуудад 220 кВт-аар очих ёстой ч цахилгааны хүчдэл унаж, 170 кВт байдаг. Иймд гурван цаг халаалт залгадаг байсан бол таван цаг залгахаас өөр аргагүй болдог. Ингээд тэр айлын цахилгааны төлбөр өсөхөд гал түлж байна.

Бид эрчим хүчний төлөвлөлтийг түрүүлж хийсэн зорилго нь нар, салхины эрчим хүчийг яаж нэмэх, өрхийн хэрэглээнд хэрхэн нэвтрүүлэх вэ гэдэгт хариу олох, зөвшилцөх юм.

Чадал дутагдсан цагт хаанаас эрчим хүч хангах талаар ч ярилцлаа. Засгийн газраас иргэдэд сэргээгдэх эрчим хүчийг гэр гэртээ үйлдвэрлэх боломжийг олгочихлоо. Иймд бид түрүүлж алхах ёстой.

-Сэргээгдэх эрчим хүчний чиглэлд та бүхэн ямар ажил хийсэн бэ?

-Нэг ААН-д нарны эрчим хүчний эх үүсвэрийг туршилтаар суурилуулсан. Дөрвөн айлын дунд нарны нэг эх үүсвэр тавилаа. Үүнд иргэд, ААН-үүдийн анхаарлыг татаж, мэдээлэл өгөхөөр сонсгол зохион байгууллаа. Сэргээгдэх эрчим хүчний компаниуд ч ирж, бүтээгдэхүүнээ танилцуулна.

Үзэсгэлэнгийн үеэр иргэд тухайн компанитай гэрээгээ шууд байгуулж болно. Бид 10 кВт-аас дээш хүчин чадалтай нар, салхины эрчим хүч нийлүүлэх ААН-үүдэд хүссэн байршилд нь газар олгож, бодлогоор дэмжлэг үзүүлнэ. Газар компаниудад маш чухал. Одоогоор хоёр ААН манай аймагт сэргээгдэх эрчим хүч үйлдвэрлэх боллоо. Тэдний үйлдвэрлэсэн эрчим хүчийг хэрэглэгч рүү нийлүүлэх дэд бүтэц хэрэгтэй.

Зөвхөн оргил ачааллын цагаар дутагддаг эрчим хүчийг нийлүүлэхэд 40 орчим тэрбум төгрөг хэрэгтэй.

-Байршлын хувьд Баянхонгор аймагт нар, салхины эх үүсгүүр байгуулах боломжтой юу?

-Судалгаагаар манай аймагт нар, салхины хангалттай их нөөц байгааг тогоосон. Хаа хамаагүй газарт, энгэр газарт нарны хавтан тавьдаггүй юм байна. Салхины урсгалтай хонгил долгионууд байдаг юм байна. ААН-үүд өөрсдөө судалж, яг энд болно гэж газраа сонгосон.

-Малчдын бэлчээрт эх үүсгүүр тавих уу?

-Аль болох ААН болон иргэдэд хүндрэл үүсгэхээргүй, малчид эсэргүүцэхээргүй газар сонгоно. Багийн олонхын саналаар шийднэ. Төрийн шийдвэрийг олонхоорооо хэлэлцэн гаргах нь зөв.

-Дулааны арван станц байгуулахаар арван аймгийг сонгосны нэг нь Баянхонгор. Гэвч станцын ажил зогсжээ. Нэгэнт барилга угсралт эхэлсэн тул дуусгах уу?

-Энэ ажилд аймаг ямар ч оролцоогүй. Эрчим хүчний яам сонгон шалгаруулалт явуулсан ч гүйцэтгэгч солонгос компани дампуурсан. Уг нь манай аймагт бусад аймгуудынхаас ажлын явц илүү байв. Улс төрийн нөхцөл байдлаас уу, хөрөнгө оруулалтын улмаас уу мэдэхгүй, ямартаа ч энэ ажил хойшилчихлоо. Арван жил яригдаад нэг жил барилгыг барьсан ч зогсчихлоо. Бид энэ станцыг хүлээхгүй. Учир нь цахилгаан үйлдвэрлэхгүй, зөвхөн дулаан нийлүүлнэ.

Энэ станц ашиглалтад орсон бол аймгийн төвийн арван уурын зуухыг буулгах байв.

-Агаарын бохирдлын дийлэнх нь хаанаас гарч байна вэ?

-70 хувийг гэр хорооллоос, 30 хувийг ААН-үүд гаргадаг. Айлууд бүгд түүхий нүүрс түлдэг, сайжруулсан түлш байхгүй. Манай аймагт сайжруулсан түлш үйлдвэрлэбэл эдийн засгийн ашиггүй. Үйлдвэрлэлийн зардлаа нөхөж чадахгүй. Нийслэлд төсвөөс татаас өгч байж хэрэглэсэн шүү дээ.

Аймгийн төвд гэхэд арван мянган өрх л бий. Хэрэглэгч цөөн гэсэн үг. Иймд бид сэргээгдэх эрчим хүчээ хөгжүүлнэ. Дундаа сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэр тавьсан дөрвөн айл төвийн сүлжээнд илүүдэл эрчим хүчээ нийлүүлсэн тул төлбөр авна.

Мөн тэдгээр өрх цаашид цахилгаандаа мөнгө төлөхгүй. Айлууд нэг удаа зардал гаргаад 20 жилийн турш тогтвортой эх үүсвэртэй болох боломжтой. Төрөөс ийм бодлого гаргасан тул орон нутагт үүнийг яаралтай хэрэгжүүлэх хэрэгтэй.

Аймгаас ЖДҮ эрхлэгчдэд хөнгөлөлттэй зээл олгодог. Бид удахгүй энэ зээлийн зориулалтыг өөрчлөн, зөвхөн нар салхины эрчим хүч рүү чиглүүлнэ. Ингэснээр 1-2 жилийн дотор агаарын бохирдлоо бууруулах зайлшгүй шаардлагатай.

Аймгийн төвийн газар зүйн онцлогоос хамаарч хонхор газарт, уулаар хаагдсан тул утаа их тогтдог. Улаанбаатараас ч илүү утаатай. Энэ үзүүлэлтээр улсад “тэргүүлдэг”.

-Агаарын бохирдлын 30 хувийг үүсгэж буй ААН-үүдэд ямар арга хэмжээ авсан бэ?

-Хүнд металлын шүүгч тавих, зуухны технологио сайжруулах шаардлага тавьсан. 2-3 зууханд туршилт хийхэд маш үр дүнтэй байв. Бохирдол 50 хүртэл хувиар буурсан. Гэхдээ хар утаа хаясаар байгаа шалтгаан нь юу вэ гэвэл социализмын үеийн, хуучны халаалтын зуухууд ажилладаг. Уутан, усан шүүлтүүр туршсан ч технологийн хувьд нийцээгүй. Иймд зуухнуудаа шинэчилнэ.

2028 он гэхэд агаарын бохирдлоо дорвитой бууруулна.

-Та газар олголттой холбоотой асуудал бий гэсэн.

-Баянхонгор сум газар багатай. Хил хязгаар нь бага, зэргэлдээ сумдын хил хязгаар руу орчихдог. Нөгөө сумын Засаг дарга захирамж гаргаж, иргэдэд газар олгож болдоггүй. Аймгийн жижиг газар дээр шавж амьдардаг. 10 мянган өрхийн 34 мянган иргэн энэ хонхорт аж төрж байна. Аймгийн төвийг тэлэх шаардлага бий.

Энэ асуудлаа иргэдэд танилцуулж, сонсгол хийнэ. Эсвэл өөр сум руу иргэдээ шилжүүлэн суурьшуулах уу? Энэ бол төрийн төлөвлөх, зохицулах ажил. Төр хүч түрж болохгүй тул эхлээд сонсголоо явуулна. Иргэдийг, тойрсон сумдаа сонсоно. Аймгийн төвийн иргэдийн дийлэнх нь хотдоо л 0.07 га газраа авна гэдэг. Өгье гэвч газар байхгүй.

Нөгөө талд зэргэлдээ сумд хүнээ алдахыг хүсдэггүй. Хүн амаа дагаж төлөвлөнө, хөгжинэ, улсын татаас хүний тоогоор нь ирдэг. Манай хуулийн орчин ийм байна.

-Баянхонгорын ноолуур илүү чанартай гэдэг. Аймагт ноолуурын үйлдвэр бий юу?

-Байхгүй, уг нь нээсэн ч удалгүй хаасан. Ашигтай ажиллаж чадаагүй. Эндээс Улаанбаатар руу олон км зам тээвэрлэж, зардал ихтэй. Мөн нөгөө л эрчим хүчний хомстол нөлөөлсөн. Иймд одоо зах зээлд бохир ноолуур нийлүүлдэг. Утас ээрэх жижиг цех л бий.

-Мэдээлэл өгсөн танд баярлалаа.

https://gogo.mn/r/58x55y

]]> zulaa Thu, 04 Jun 2026 15:36:16 +0800 Ерөнхий сайд асан Г.Занданшатар 300 метрийн гүнээс хүн аврах боломжтой төхөөрөмж захиалж ОБЕГ-т бэлэглэхээр болжээ http://govialtai.nutag.mn/index.php?newsid=2620 http://govialtai.nutag.mn/index.php?newsid=2620
Ерөнхий Сайд асан Г.Занданшатар өөрийн цахим хуудастаа: "Өнөөдөр уг нь хүүхдийн инээд хөөр, баяр баясгалангаар дүүрэн байх ёстой өдөр билээ. Гэвч бид нэгэн бяцхан үрээ цаг бусаар алдлаа.

Заамар суманд амиа алдсан 3 настай охины эцэг эх, ар гэр, төрөл төрөгсдөд гүн эмгэнэл илэрхийлье. Өөрийн хүүхдүүдээс ялгаагүйгээр Монголын ард түмэн сэтгэл зовниж, харуусан гашуудаж, зүрх шимширч байна.

Хүүхэд бол манай үндэстний хамгийн том үнэт зүйл байх ёстой. Хүүхдүүдээ хайрлана гэдэг аюулгүй орчныг нь бүрдүүлж, амь насыг нь хамгаалахаас эхэлнэ. Азийн шатрын тэмцээнд оролцож буй бяцхан шатарчид маань надаас "Бид яаж туслах вэ?" гэж асуулаа.

Тэмцээнд ялах ухаанаас илүү бусдыг аврах гэсэн шатарчин хүүхдүүдийн минь гэгээн сэтгэл, миний сэтгэлийг их хөдөлгөлөө. Шатарчин хүүхдүүдийнхээ санаачилгаар бид Ази тивийн шатарчидтайгаа хэлэлцэж, шийдэл эрэлхийлж Энэтхэг улсад уул уурхайн өрөмдлөгийн цооног, худаг, гүн нүхнээс хүн аврах тусгай зориулалтын төхөөрөмжийг захиалан хийлгэж байна. Төхөөрөмжийг ОБЕГ-т хүлээлгэн өгнө.

Энэхүү технологи нь 300 метр хүртэл гүнд ажиллаж, тусгай камераар хүүхдийг олж, хамгаалалтын бүсээр бэхлэн аюулгүй ажиллагааг хийх чадвартай юм.

Дахиж хэзээ ч, нэг ч гэр бүл энэ зовлонг битгий амсаасай. Хүүхэд бүрийн аюулгүй байдал, амь нас, ирээдүйн төлөө төр, иргэн, бизнесийн байгууллага гэлтгүй хүн бүр чадах чадахаараа нэгдье!" гэжээ.

]]> zulaa Thu, 04 Jun 2026 15:14:15 +0800 Оройн хоолны 5 хялбар жор http://govialtai.nutag.mn/index.php?newsid=2619 http://govialtai.nutag.mn/index.php?newsid=2619

Өнөөгийн хурдацтай амьдралын хэв маяг хүмүүсийг үргэлж яарч, завгүй байх нөхцөлд хүргэж байна. Ажил, сургууль, гэр бүлийн үүрэг хариуцлагаас шалтгаалан олон хүн оройн хоолондоо их цаг зарцуулж чаддаггүй. Тиймээс хурдан, амттай бөгөөд хийхэд хялбар хоолнууд нь завгүй өдөр тутмын амьдралд хамгийн тохиромжтой сонголт болдог.