Үндсэн хуулийн Цэцийн дунд суудлын хуралдаанаар Ерөнхийлөгчийн тухай хуулийн 6 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийн хугацаа Үндсэн хуулийн гучдугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар 4 жил байна.” гэж заасан нь Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Гучдугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн “Ерөнхийлөгчөөр тавин нас хүрсэн, сүүлийн таваас доошгүй жил эх орондоо байнга оршин суусан, Монгол Улсын уугуул иргэнийг зургаан жилийн хугацаагаар зөвхөн нэг удаа сонгоно.” гэж заасныг зөрчсөн эсэх тухай маргааныг хянан хэлэлцээд Үндсэн хуулийн зөрчил гэж дүгнэлээ.  Үндсэн хуулийн Цэцэд мэдээлэл гаргасан иргэн Д.Отгонбат “2019 онд Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулж, дагаж мөрдөх журмын тухай хууль мөн баталж, холбогдох хууль тогтоомжуудад өөрчлөлт оруулах чиглэлийг Засгийн газарт өгсөн. Үүнд Ерөнхийлөгчийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах хуваарь гаргасан. Үүний дагуу 2020 онд Ерөнхийлөгчийн хуулийг Үндсэн хуульд нийцүүлж өөрчлөх байсан. Өнөөдөр 2026 он. Үндсэндээ зургаан жил Үндсэн хуулийн өөрчлөлтөд хуулиудыг нийцүүлээгүйгээс Үндсэн хуулийн зөрчил болсон. УИХ эс үйлдэхүйгээр Үндсэн хуулийн зөрчлийг бий болгож байна гэлээ.  УИХ-ын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ц.Сандаг-Очир “Засгийн газраас хуулийн төслийг өргөн бариагүй. Тиймээс УИХ өнөөдрийг хүртэл хуулийн төслийг хэлэлцээгүй, хууль хоорондын зөрчил байна” гэлээ.  Иймээс Цэцээс Ерөнхийлөгчийн тухай хуулийг  Үндсэн хуульд нийцүүлэх дүгнэлт гаргалаа.

“Шилэн данс” ТББ-ын тэргүүн Б.Цогтгэрэл Ж.Эпштейний хэрэг, түүнтэй холбоотой материалуудыг дэлгэж шүгэл үлээж, олон анхааралд хүргэв. Улмаар парламент энэ асуудалд анхаарч, ХЗДХ-ийн сайд С.Амарсайхан ажлын хэсэг байгуулахаар болов. Тэрээр “Эпштейний асуудлууд бол Монгол Улсын гадаад нэр хүнд, дотоод аюулгүй байдал, ирээдүйд учирч болзошгүй улс төрийн нөхцөл байдалтай шууд холбоотой учраас холбогдох байгууллагуудын оролцоотой ажлын хэсэг байгуулж, өргөтгөсөн байдлаар ажиллана. Яригдаад буй асуудлууд дээр мэргэжлийн экспертүүдийг оролцуулах замаар тодорхой хугацаанд нарийн дүн шинжилгээ хийж, бодитой мэдээллийг олон нийтэд өгнө. Ямар нэгэн асуудал байгаа бол тэр эргэлзээг тайлах ёстой. Хэрэв манай улсад хамааралгүй сенсац, сураг төдий асуудлыг мухарлах ёстой. Ямар асуудлууд дээр уулзалт яриа явсан, сөрөг эерэг үр дагавар юу байсныг тодорхой болгох үүднээс ажлын хэсэг байгуулж мэдээлэл өгнө” гэлээ. “Шилэн данс” ТББ-ын тэргүүн Б.Цогтгэрэлийн хувьд манай сонинд өгсөн ярилцлагадаа “2016 оны УИХ-ын сонгууль, 2017 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуультай холбоотой мэдээллүүд харилцсан е-мэйл болон холбогдох баримтуудад дурдагдсан байна. Тухайн үеийн сонгуулийн нөхцөл байдал, улс төрийн өрнөл, нэр дэвшигчидтэй холбоотой мэдээллүүдийг цаг тухайд нь дамжуулсан. Мөн “60 тэрбум”-ын бичлэгийг АНУ-ын студид шинжлүүлсэн асуудалд Ж.Эпштейн  оролцсон гэдэг нь тогтоогдсон. Мөн тухайн үеийн Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшигч Х.Баттулга ялсны дараа түүнд баяр хүргэж, баяр талархал илэрхийлсэн байдаг. Мөн Ч.Ганбат гэх хуулийн фирмийн захирал тухайн үеийн улс төрийн мэдээллүүдийг тогтмол хүргэж, харилцан дэмжлэг туслалцаа авч байсан тухай е-мэйлүүд ч байна.  Тэгэхээр одоо хамгийн гол асуудал нь дэмжлэг, туслалцаа гэдэг нь чухам юу байв гэдгийг шалгах хэрэгтэй.  Парламент энэ асуудалд Хянан шалгах түр хороо байгуулж болно. Мөн Засгийн газрын түвшинд ажлын хэсэг байгуулан ажиллаж болно гэсэн байдаг.

Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан станц, нефть боловсруулах үйлдвэр, “Сэлбэ дэд төв”-ийг санхүүжүүлэхтэй холбоотой Гадаад зээллэгийн ашиглалтын тухай хуулийн төслийг УИХ-ын гишүүдийн олонх дэмжсэнгүй. Хууль, тогтоолын төслийг хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх бус нийт гишүүдийн олонхи буюу хамгийн багадаа 64 гишүүний саналаар баталдаг. Гэвч энэхүү хуулийн төслийг батлахыг 61 гишүүн дэмжлээ. Ингэснээр хуулийн төсөл батлагдсангүй, хууль санаачлагчид нь буцаав.  Уг хуулийн төслийг УИХ-ын гишүүн Н.Алтаншагай нарын 21 гишүүн өргөн мэдүүлсэн. Төслийн агуулга нь Газрын тос боловсруулах үйлдвэр барихаар Энэтхэг улсын Засгийн газраас авсан, Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан станцыг барихаар БНХАУ-аас авсан хөнгөлөлттэй зээл, Сэлбэ дэд төвийг бүтээн босгохоор бонд босгож авсан зээлүүдийг өрийн хязгаараас гаргаж бүрэн зарцуулах байв. Энэ хуулийг төсөл батлагдсан бол дээрх гурван төслийг хэрэгжүүлэхэд зарцуулах зээлийн хэмжээ өрийн хязгаарт хамаарахгүй болох байлаа. Ийм хууль баталж авсан зээлээ хязгааргүйгээр бүрэн зарцуулахгүй бол эдгээр төслүүдийн бүтээн байгуулалт удаашрахаар болоод байгааг хууль санаачлагчид учирласан юм. УИХ-ын дарга С.Бямбацогт ч санал хураалтын өмнө "Энэ чухал санал хураалт шүү, гишүүд ээ. Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан станцын бүтээн байгуулалтаа эрчимжүүлж эрчим хүчний тусгаар тогтнолоо олж авах, дотооддоо газрын тос боловсруулах үйлдвэртэй болж шатахууныхаа үнийг бууруулах ач холбогдолтой төсөл шүү" гэсэн юм. Гэвч УИХ хуулийн төслийг батлахаас татгалзлаа.  Хуулийн төслийг УИХ-аар хэлэлцэх үед Сэлбэ дэд төвийн төслийг хуулийн төслөөс хасах ёстой гэсэн маргаан үүссэн юм. Үүнтэй холбоотойгоор УИХ дахь МАН-ын бүлэг завсарлага авч хэлэлцсэн.

АН-ын Үндэсний бодлогын хороо намынхаа ерөнхий нарийн бичгийн дарга, дэд дарга нарыг сонголоо. Тус намын дарга О.Цогтгэрэл намынхаа ерөнхий нарийн бичгийн даргад С.Баярцогтыг нэр дэвшүүлэн хэлэлцүүлсэн юм. Үндэсний бодлогын хорооны 338 гишүүн санал хураалтад оролцож, 224 гишүүний саналаар С.Баярцогтыг АН-ын ерөнхий нарийн бичгийн даргаар сонгожээ. Ингэснээр АН-ын ерөнхий нарийн бичгийн даргын үүрэг гүйцэтгэгчээр ажиллаж байсан тэрээр жинхлэгдлээ. Мөн АН-ын дэд даргаар Л.Мөнхбаясгалан, Д.Энхтуяа, Н.Ганибал, П.Мөнхтулга, Ч.Өнөрбаяр нарыг сонголоо.  Үндэсний бодлогын хуралдаанаар томилгоо хийснээс гадна бодлогын гурван журам баталжээ. АН цаашдаа бодлогын зөвлөлүүдэд хуваагдан ажиллах аж. ҮБХ 12 бодлогын зөвлөлтэй ажиллана. Түүнчлэн ҮБХ-ны хуралдаанаар Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшигчээ хэрхэн тодруулах процессоо баталж, УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшүүлэх эрх зүйн баримт бичгээ гаргасан байна. Ерөнхий нарийн бичгийн дарга С.Баярцогт: -Дөрөв, таван сарын турш үргэлжилсэн шинэчилсэн бүртгэл, зохион байгуулалт, Их хурлаа хийж Хяналтын ерөнхий хороо байгуулах, ҮБХ-оо байгуулж дууслаа. АН олон ургалч үзлийг уралдуулдаг, ардчилсан, нээлттэй чөлөөтэй нам. Бид цэгцтэй нам болж чадаж байгаа. Манай таван дэд дарга олон салбарыг төлөөлж, чиглэлүүдээ хариуцан ажиллана. Мөн манай намд байдаг таван фракцыг төлөөлж байгаа. Бидний өмнө маш олон ажил байна. Зургаадугаар сарын 21-нд болох аймаг, ИТХ-ын нөхөн сонгуульд бэлдэж эхэлсэн. Энэ бол бидний шинэчлэлийн хамгийн эхний сорилт болно. Таван аймаг 34 суманд нөхөн сонгууль болно. Энэ сонгуулиар АН анхны сорилтоо давна. Энэ сонгуульд маш өндөр зохион байгуулалттайгаар оролцоно” гэлээ.

 

Гэвч бодит байдал дээр энэхүү амлалт улс төрийн тохироо, албан тушаалын наймаа, эрх мэдэл хуваарилалтын далд наймаанд замхарч, өр төлөөсийн томилгооны сүлжээнд дарагдаж буй. Үндсэн чиг үүргийн дөрвөн яамд үлдэнэ гэж мэдэгдсэн ч Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яам, Хууль зүй, дотоод хэргийн яам зэрэгт дэд сайдын албан тушаал хэвээр үлдэж, улс төрийн томилгоо үргэлжилсэн нь Н.Учрал хэлсэндээ хүрч чаддаггүй, хулчгар байрын харагдуулав. Ялангуяа Д.Мөнх-Эрдэнийн томилгоо олон нийтийн эргэлзээг улам нэмэгдүүлэв. Түүнийг авлигын хэрэгт нэр холбогдсон, нэр цэвэр биш улстөрч хэмээн шүүмжилж байгаа бөгөөд ийм нөхцөлд Засгийн газрын бүрэлдэхүүнд үлдэж, төрийн ордонд нөлөөтэй байр суурь эзэлж буй нь ёс зүйн ноцтой асуудал дагуулж байна. Шударга ёс ярьж буй Засгийн газар өөрөө ийм маргаантай намтартай хүмүүсийг дэмжин авч үлдэж байгаа нь шинэчлэл хүсээд хэрэггүй бөгөөд үе үехэн авлига, хээл хахуульд нэр холбогддог ах нарынхаа утсан хүүхэлдэй болж хувирчээ л гэж харагдаж байна. А.Амундра өөрийг нь гэрчийн хамгаалалтад авбал Б.Энхбаяр нартай холбоотой хэргүүдийг дэлгэнэ хэмээн мэдэгдсэн нь бий. Хэрэв энэ нь үнэн бол эрх мэдэлтнүүдийн хоорондын тохироо, харилцан хамгаалалт, “чимээгүй эвлэрэл” бодитоор оршиж байж болзошгүйг үгүйсгэх аргагүй. Нэгэн цагт Д.Амарбаясгалан, Б.Энхбаяр нарын хоорондын зөрчил, түүнийг дагасан томоохон гэмт хэргийн шинжтэй байж болох хэргүүд ийнхүү улс төрийн тохиролцооны цаана дарагдаж үлдэж байна гэх хардлага ч олон нийтийн дунд бий.

Н.Учралын Засгийн газрын бүтэц үнэн хэрэгтээ улс төрийн ашиг сонирхлын дахин хуваарилалт болж хувирсныг түүний томилгоонуудаас дүгнэж болохоор байна. Хулгай, луйвар, авлигад нэр холбогдсон хүмүүсийг төрийн өндөр албан тушаалд томилж, хамгаалж үлддэг тогтолцоотой байхад шударга ёсны тухай ярих нь цагийн гарз болж байх шиг. Төрийн ордон авлигад нэр холбогдсон хүмүүсийн орогнодог газар болж хувирсан байхад жирийн иргэдээс шударга ёс шаардах нь өөрөө шударга бус үзэгдэл юм.

Ийм бүрэлдэхүүнтэй, ийм зарчмаар бүрдсэн Засгийн газар тогтвортой, урт настай байна гэж найдах ч бэрх. Парламентын дэмжлэг авахын тулд улс төрийн барьцаанд орж, эрх баригч Монгол Ардын Нам доторх зөрчил, бүлэглэлийн тохиролцоонд автсан нь Учралын тэргүүлж буй Засгийн газрын бодлогын бие даасан байдлыг нь сулруулна. Эрх мэдлийн дотоод зөрчил ил тод болсон ийм нөхцөлд энэ Засгийн газар урт хугацаанд тогтвортой ажиллана гэж үзэхэд бэрх, харин богино настай байх магадлал нь илүү өндөр байна. Тэгээд ч зарчим бус тохиролцоон дээр тогтсон Засгийн газрын нас урт байдаггүй жамтайг Н.Учрал өөрөө ч гадарлана биз. Нөхцөл байдал өөрчлөгдөхгүй бол энэ танхим нэг жилийг давж тогтох нь ч эргэлзээтэй, харин түүнээс өмнө улс төрийн дараагийн тохироонд зам тавьж өгөх хувилбар илүү бодитой болж мэднэ.

https://www.shuud.mn/a/561657

Шинээр сонгогдсон болон улиран томилогдсон дарга нар тухайн дүүрэг, орон нутагт намын үйл ажиллагааг идэвхтэй, үр дүнтэй удирдан зохион байгуулах, гишүүдийн эв нэгдлийг хангах, бодлогын хэрэгжилтийг хангах өндөр хариуцлагатай үүргийг хүлээж байна.

 

 

Ерөнхий сайд Г.Занданшатар нэг сарын өмнөх мэдэгдэлдээ “Эрчим хүчний сайд Б.Чойжилсүрэнд нэг сарын хугацаатай үүрэг өгч байна.  Энэ хугацаанд “Дулааны IV цахилгаан станц” ТӨХК-д үүссэн асуудлыг шийдвэрлэхгүй бол хариуцлага тооцно. Эрчим хүчний нэгдсэн бодлогоо шуурхай цэгцэл. Цэгцэлж байж чөлөөлнө.  Хотын дарга Х.Нямбаатартайгаа хамтраад тавдугаар цахилгаан станцынхаа асуудлыг хурдан шийд” гэсэн байдаг.  Эрчим хүчний сайдын хувьд нэг сарын хугацаа гэдэг бараг л чөлөөлөгдсөнтэй адил. Өөрөөр хэлбэл, Б.Чойжилсүрэн сайдад 30 хоногийн хугацаа өгсөн нь “огцруулна” л гэсэн үг байв.  Б.Чойжилсүрэн сайд ч   Засгийн газрын хуралдаанаас гарч ирээд өгсөн тайлбартаа “Нэг сарын хугацаанд эрчим хүчний асуудал шийдэгдэхгүй нь тодорхой. Албан тушаалаа авсан шигээ өгч чадна” гэнэ лээ.  Тэгэхээр  Ерөнхий сайд Г.Занданшатар хугацааг өгч байгаа нэрээр бараг л түүнд хариуцлага тооцчихсон, өгсөн нэг сарын хугацаа нь ч дуусчихлаа.  Эрчим хүчний сайд Б.Чойжилсүрэн сүүлийн зургаан жилийн хугацаанд хоёр ч Засгийн газар дамнан сайдаар ажиллаж байгаа.  Энэ салбарт бараг л “ноёрхол”-оо тогтоочихсон, “хоргодох” зүйл түүнд олон байгаа нь ойлгомжтой.  Үндэсний аудитын газраас Эрчим хүчний сайдын “багцад” 79.98 тэрбумын зөрчилтэй гэсэн дүгнэлт гаргасан.   Энэ нь цэвэр зохион байгуулалт, төсвийн сахилга бат, салбарын уялдаа холбоог харуулсан зөрчлүүд байна.   Үүнээс харахад, эрчим хүчний салбарын эдийн засгийн нөхцөл байдал ямар эмзэг, замбараагүй, дүрэм журамгүй явж байгааг харж болно.  Эрчим хүч бол улс орны аюулгүй байдалтай шууд холбоотой чухал салбар. Өнөөдөр нийслэлд хэдхэн цаг цахилгааны хязгаарлалт хийхэд ямар эрсдэлт байдлууд үүсэж байгааг бэлхнээ харж болно. Өвөл болохоор ачаалал дийлэхгүй, зун болохоор засвар нэрээр хязгаарлалт тогтоодог тогтолцоо хэвээрээ. Импортын хараат байдал буураагүй, дотоодын эх үүсвэрийн шинэ төслүүд “судалгаа, ТЭЗҮ, санхүүжилт” гэсэн гурван үгийн дунд гацсан хэвээр. Нэг сарын хугацаанд салбарын бодлогын шинэчлэл, тарифын ил тод тооцоолол, алдагдлын бодит бууруулалт, хөрөнгө оруулалтын эрэмбээс дорвитой зүйл сонсогдсонгүй.Хугацаа өгнө гэдэг бол улс төрийн шахалт төдий биш, хэмжүүр тогтоох үйлдэл. Хэрэв 30 хоногийн дотор санхүүгийн сахилга сайжрах, алдагдал, өр төлбөрийн бодит зураг нийтэд ил болох, тарифын шинэчлэлийн үндэслэл тайлагнагдах, шинэ эх үүсвэрийн санхүүжилтийн бүтэц тодорхой болох зэрэг тодорхой алхмууд хийгдээгүй бол “хугацаа” гэдэг үг өөрөө үнэ цэнээ алдана. Эрчим хүч бол үндэсний аюулгүй байдал. Хүйтэн шөнө гэрэл тасрахад улс төрийн тайлбар дулаацуулахгүй. Тиймээс 30 хоногийн дараах үнэлгээ нь PR тайлан биш, бодит шалгуур байх ёстой. Зорилт биелээгүй бол хариуцлага яригдах нь зарчим биз ээ.

 

Хулгай, луйвар, худал хуурмаг бүхнийг амьдрах аргаа болгосон Монголын оршин тогтнол мухардалд орж байна. Иргэд амьдралын доройтолдоо гутарч, цөхөрч, яахаа ч мэдэхгүй болцгоож байна. Элдэв, залилан луйвар, аймшигт гэмт хэргийн цочирдом мэдээ өдөр тутамд яригдаж, нийтээрээ шуугисаар байгаа ч улам нэмэгдсээр... Цагдаагийн байгууллагын мэдээлснээс харвал зөвхөн энэ оны 09 дүгээр сард буюу сарын эхний 20 гаруй хоногийн байдлаар тус байгуулага 90329 хэрэгт мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулжээ. Зөвхөн ганц долоо хоногт тээврийн хэрэгсэлтэй холбоотой 270661 хэрэг бүртгэгджээ. Бүр ганц сард, ганц долоо хоногт зуу зуун мянган хэрэг үйлдэгддэг болж байна. Харин энэ бүхэн засагдах биш, нэмэгдээд байгаагийн учир шалтгааны талаар ярихыг хэн ч үл хүснэ. Засаж залруулах аргын талаар бодох нь байтугай бүр сонсохоос ч дургүйцнэ. Үнэн хэрэгтээ нийгмийн бүтцийг тэр чигт нь луйврын тогтолцоо /систем/ болгон “хөгжүүлэн” бэхжүүлснээ одоохондоо хэн нь ч ойлгохгүй байх шиг. Гэтэл өдөр тутмын аж төрөхүй нь хүртэл залилан, луйврын гэмт хэргийн хэв шинжийг агуулсан харилцааг лавшруулсаар...

Айлууд нь нүүж амжаагүй байхад байрыг нь нурааж байгаа энэ “хичээл зүтгэл” бүтээн байгуулах гэж яарсан сэтгэл биш л дээ! Тэр тусмаа тухайн оршин суугчдын амьдралд санаа тавьсан хандлага биш. Ердөө л “төсөл хэрэгжүүлэх” нэрээр газрыг нь мэдэлдээ авах, орон сууц барих “бизнес”-ээр хөрөнгө мөнгө хувааж идэх гэсэн луйврын “тогтолцоо”-ны нэг л үйлдэл нь тэр. Тогтолцоо гэдэг утгыг жаахан ойгомжтой болгохын тулд бодит амьдралын нэгэн жишээг жаахан задалж дэлгэе. СХД-ийн 40 –р хорооны нутаг дэвсгэрт “Олон нийтийн хөгжлийн төв” гэх нэгэн барилгын ажил эхлээд хоёр гурван жил болжээ. Гадны хөрөнгө оруулалттай тус барилгыг бариулж байгаа “эзэн” нь гэвэл жүжигчний мэргэжилтэй нөхөр, санхүүгийн мэргэжилтэй эхнэрийнхээ хамт. Яасан мундаг хоёр вэ гэж үү?! Тэгэж гайхахаас ч аргагүй. Учир нь барилга угсралтын ажил гүйцэтгэх “тусгай зөвшөөрөл” гэдгийг хэн дуртай нь аваад байдаг эд биш. Олон шалгуур тавьж, бичиг цаасан олон баримт, гэрчилгээ гаргаж өгч байж, Барилга хот байгуулалтын яамнаас авдаг, мэргэжлийн байгууллагын баталгаа. Гэтэл түүнийг мэргэжлийн хувьд огт хавьтахгүй жүжигчин залууд өгсөн нь тус яам “мэргэжил андуурсан” хэрэг биш л дээ. Үүний дараа бас “тендер” гэх шалгуурыг давж, гүйцэтгэх ёстой барилгын ажлыг олж авна гэдэг бүр ч хэцүү. Тэр хэцүү “тендер” гэгчийг зарладаг, “шалгаруулдаг” газар нь бас л төрийн байгууллага. Тэр тусмаа гадны хөрөнгө оруулалттай тус барилгын ажлыг “итгэж найдан” өгсний арын хүлээлт юу байх вэ?!... Ажил эхлэхтэй зэрэгцээд захиалагчийн хяналт... гэх мэт олон шалгалт, даваа бий.  Ямар ч гэсэн ажлыг нь авчихсан болохоор дуртай ч, дургүй ч барилгын ажлыг эхлүүлэх шаардлагатай. Түүний тулд инженер техникийн ажилтан, мэргэжлийн ажилчин, чадвал тухайн нэг ажлыг гүйцэтгэх чадвартай “бригад” олоод том мөнгө, цалин хөлс амлаж, гэрээ тохироо хийсэн болоод барилгын ажил руу оруулчих хэрэгтэй. Гэхдээ энэ хүртэл зүтгэхдээ ажилчид цуглуулж цалинжуулах гэж ямар “тендер” авсан биш дээ! Тиймээс их ажиллуулж. багахан өгөх, болвол цалин хөлсгүй ажиллуулчих санаатай “луйварчны” элдэв арга башир гаргах ажил явагдана. Ажилчдын амь нас бол түүнд огт хамаагүй. Хэрэв осол гарвал ажилчид өөрсдөө буруутан болно. Тэрхүү эрх зүйн баталгаа болох зааварчлага, гарын үсэг авсан байхад өөр илүү зарлага гаргах шаардлагагүй ... Ингэж л тус барилгын ажил явагдаж байна. Энэ бол барилгын салбарын үйл ажиллагааны нийтлэг жишиг. Ийм л загвараар бусдын хүч хөдөлмөр, хөлс мөнгийг луйвардах ажил явагдаж, нөгөө талд нь хүмүүсийн итгэл, ажиллах идэвхи алдагдан үгүй болсоор байна. Барилгын ажил ч он дамжин удааширч, тэр хэрээр төсөв зардал нь өсөж, дутуу орхигдох нь олон болсон. Энэ бүхнийг хянах, засах үүрэгтэй газрууд нь юу ч ярихгүй, үзэж хараагүй мэт явцгаана. Яагаад гэвэл тэрхүү луйврын тогтолцоог хамтарч босгосон учраас тэр. 

Өнөөдөр “Нэг их наяд байсан Улаанбаатарын төсөв Х.Нямбаатарыг Хотын даргаар ажиллах үед 10 дахин нэмэгдэж, 11 их наяд болтлоо өсжээ” гэж мэдээлэгдэж байгаа ч хотын даргын ажил нь жил бүр замын хавтан, хашлага хуулж солихоос цааш гарахгүй байгаагийн учир ч энэ. Тэр ч байтугай ганц агуулах бариулчих, хөрөнгө, сэтгэл гаргаж чадахгүй, “Хагас коксон болон сайжруулсан шахмал түлш нөөцлөх агуулах түрээслэгч сонгон шалгаруулна” гэсэн зар тавиад сууцгааж байна. Хэрэв хотын хөрөнгө оруулалтаар агуулах барьчихвал, хувийн “агуулахаа” нийслэлд түрээслэж төсвийн мөнгө хүүлэх “луйврын” боломж хумигдана. Харин “2026 ОНЫ ТӨСӨВ: Цөлжилттэй тэмцэх НҮБ-ын хуралд зориулан 150 тэрбумаар барилга барьж, 67 тэрбумаар тоног төхөөрөмж авна” гэх зэрэг хөрөнгө оруулалт бол улс оронд ашиггүй ч, хөрөнгө завших ашиг сонирхолыг хангах боломж олгоно. Үүнийг “5 жилийн өмнө 655 саяар барьсан “Эргэдэг зогсоол”-ыг ашиглахгүй байсаар нурааж, дахин 132 машины зогсоолыг барьж эхэлжээ” гэсэн нэгэн сурвалжлагын гарчиг улам тодруулна. Энэ бүхнээс улс нийгэмд үр ашиггүй, эдийн засгийг туйлдуулах “хөрөнгө оруулалт” гэгч нь өнөөгийн луйврын тогтолцооны “хамгийн эрэлттэй ажил” болохыг анзаарч байгаа байх. Гэхдээ энэ бүхэн бол өнөөгийн “луйврын тогтолцоо”-ны сүүлний үзүүр төдий. Өөрөөр хэлбэл ТОГТОЛЦОО гэгч нь илүү том ойлголт!

Өөрөөр хэлбэл импортын бараагаа хуулийн үйлчлэл, онцгой албан татвараас дайжуулсан уг бизнес нь хэн ч “хууль бус” хэмээн зогсоож зүрхлэхгүй “албан ёсны луйвар” ажээ. Хүүхэд залуусыг муу зуршилд автуулан, тэднээр дамжуулан ашиг олз олох гэсэн энэхүү бизнесийн луйврыг зогсоохын тулд хуульд өөрчлөлт оруулах хэрэгтэй болж байгаа юм байна!!! Гэхдээ хуульд өөрчлөлт оруулж чадах эсэх нь эргэлзээтэй. Өөрчлөлт орууллаа ч хэрэгжих нь юу л бол. Яагаад гэвэл хэрэгжилтэнд санаа тавих хэн ч байхгүй. Ингэж хэлэхээр хууль хяналтын байгууллага гэж том засаглал бий гэх байх. Гэвч энэ бол эндүүрэл. Үүнийг дараахи жишээ баримтуудаас ч харж болно.

“Ш.Алтангадас: “Акуа гарден”-ы шүүх хурал дахин 14 хоногоор хойшилсноор гурван жилийн хугацаанд нэг ч шүүх хурал болсонгүй” Энэ мэдээний агуулгыг зарим уншигч санаж байгаа байх.

“Уг нь анх "Aqua Garden" хорооллын суурь цутгалт эхэлж байх үед иргэд эсэргүүцэж, иргэдийг төлөөлөн "Онч шийдэл" ТББ-аас 2022 онд шүүхэд өргөдөл гаргаснаас хойш гурван жилийн хугацаанд ганц ч удаа шүүх хурал болоогүй ажээ. Тэгсээр 2025.09.11-нд шүүх хурал товлогдсон байсан ч гуравдагч талын өмгөөлөгч ирээгүй “хүндэтгэх шалтгааны улмаас” дахин хойшлогджээ” Эндээс юуг хэлэх гээд байна вэ гэвэл

1-рт манай шүүх, хуулийн байгууллагын ажилд цаг хугацааны ойлголт байхгүй. Хэрэг шийдвэрлэх ажиллагааг хэдэн ч жилээр сунжруулж болно.

2-рт Хэргийг яаж ч өөрчилж, гэмтнийг хэлмэгдэгч, хохирогчийг хэрэгтэн ч болгож болдог. Түүнд хэн ч хөндлөнгөөс оролцож, саад болж болохгүй. Шулуухан хэлбэл тухайн хэргийг шалгах, шийдвэрлэхдээ хэнийг нь золиослож, хэнийг нь хамгаалвал өөрт ашигтай вэ гэдгийг харгалзан үзэх “эрхтэй”.

3-рт Ямар ч хэрэг гомдлыг шалгах, хүлээн авахаас татгалзах эрхтэй. Манай өнөөгийн хууль эрх зүйн тогтолцоо нь шүүх, хуулийн байгууллага болоод “хуульчдад” хувийн эрх ашгийн “аюулгүй” байдлаа нэн түрүүнд хангах энэхүү бүх боломжийг олгодог гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл манай луйврын тогтолцоог хамгаалах эрх зүйн таатай нөхцөл боломжийг ингэж бүрдүүлсэн. Үүний нотолгоог "Хөгжлийн банкны хэрэг" гэх сунжирсан хэргийг 2025.09.17-нд дахин хэлэлцсэн шүүхийн шийдвэрээс ч харж болно.

Энэхүү шүүх хурлаар “.. эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж “Говийн зам” ХХК-ийн барьсан замыг Хөгжлийн банкны санхүүжилтээр төрд худалдаж авсан,.. “ гэх зэрэг хэрэгт буруутгагдаж байсан гэмтнүүдээс УИХ-ын гишүүн, Ерөнхий сайд асан Н.Алтанхуягийг чимээгүйхэн цагаатгаж, Эдийн засаг, хөгжлийн сайд асан Н.Батбаярыг хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссан үндэслэлээр хэргийг хэрэгсэхгүй болгожээ. Төрийн ажил нь ”тааваараа явагддаг”, дор бүрдээ юу хүссэнээ хийж болдог, “хүний эрхийг” дээд зэргээр хангасан, хувийн ашиг сонирхлын энэ тогтолцоонд Төр нь хүртэл луйварчдын “хоол” болж байгааг Ерөнхий сайд Г.Занданшатар сая л анзаарч “Төмөртэйн овооны цайрын ордын тусгай зөвшөөрлийг албан тушаалтнууд үгсэн хуйвалдаж завшсаныг НЭХЭМЖИЛНЭ” хэмээн, ЗГХЭГ болон Хууль зүй, дотоод хэргийн яаманд даалгаж байхад нэгэн мэдээллийн хэрэгслээр “Төрийн өмчийн компаниудын тэрбум давсан орлоготой захирлууд” гээд танилцуулж байх жишээтэй. Бодлого нь хүртэл луйварт суурилсан энэ тогтолцооноос үүнээс өөр үр дүнг хүлээх боломжгүй билээ. 

Дээр нэг жишээнд дурьдсан “албан ёсны луйвар” гэсэн үг зарим хүнд хулгайч, луйварчдын хэргийг төр засгийн үйл ажиллагаа мэт зохисгүй ирлэрхийлсэн санагдаж магадгүй. Гэвч энэ нь манай өнөөгийн тогтолцоо, түүнийг чиглүүлж буй бодлого нь ерөөсөө луйврын шинжтэй байгааг тодруулж хэлсэн гэсэн санаа юм! Тухайлбал төр засгийн бодлогын нэг илэрхийлэл болох НӨАТ–ын буцаан олголт гэдэг нь луйврын үйл ажиллагааны тод жишээ мөн. Нэгэнт буцаан олгох байсан юм бол түүнийг заавал татварлан авч, татварын байгууллага болон иргэдэд бөөн ажил удаж, чирэгдэл учруулахын хэрэг юу байв?! Энэхүү үйл ажиллагааны үр дүнд зарим нь хожоод, иргэдийн олонхи нь “буцаан олголт”-ыг авч чадахгүй “луйвардуулаад” үлддэг.

Энэчилэн “Сугалаа аваад хусаад хож” гэх шууд дамжуулалтад орж, 30.4 сая төгрөгөөр хохирчээ” гэх зэрэг албан ёсны луйврын ажиллагааг гэрчилсэн мэдээ мэдээлэл бишгүй л яригддаг. Гэтэл “Хүчний байгууллагын ажилтан ордонд орж ирж, гүйцэтгэх ажиллагаа явуулдаг боллоо” гэх мэтээр зэвүүцэн орилолддог УИХ-ын гишүүд нь хүртэл тарьж буй үйлийнхээ учрыг үл ойлголцон,

“Ж.Баярмаа: Жил гаруйн өмнө болсон хэрэг эцэслэн шийдэгдээгүй нь хуулийн хэрэгжилт сул байгаагийн илрэл” гэх мэт хэвлүүхэн, гэнэн юм ярьж, УИХ-ын дарга /2025.09.25-нд сэтгүүлчидтэй хийсэн уулзалтын үед/ нь ч “...хулгай ... гэмт хэрэгт хилсээр хутгах гэж, ойр тойрныхныг маань айлгаж байна” гэх мэтээр, төр засгийн тэргүүнүүдийн өөр хоорондын булхайг дурьдаж, өөрсдийгөө хамгаалсан, хов живийг нийтэд дэлгэж суугаа нь өнөөгийн ТОГТОЛЦООНЫ бодит нүүр царай. Ингэсгээд энэ бүхэн гэмт хэргийнхээ хамт намжина. Энэ бол “албан ёсны луйвар”-ын /бие биенээ “шантаажлах” гэгддэг/ бас нэг арга мэх. Хамгийн харамсалтай нь өнөөгийн энэхүү “тогтолцоо” өдрөөс өдөрт улс орны шим шүүсийг сорж шавхах хэрээр монголчууд улам үгүйрэн доройтож, “хог новш” болж гудамжинд хаягдах нь нэмэгдсээр ... !!! Монголчууд маань ийм ч болчих гэж дээ!!!

Улмаар, түүнийг АН-ын даргаар бүртгүүлэх өргөдлийг АН-ын өмнөх дарга Лу.Гантөмөр нь 2025 оны есдүгээр сарын 3-нд Дээд шүүхэд гаргасан. Шүүхийн тухай хуулийн 25.8.8-д заас­наар Дээд шүүх нь улс төрийн намыг бүрт­гэх, бүртгэхээс татгалзах, идэвхгүй бо­лон идэвхтэйд тооцох, татан буулгах, тамга тэмдгийн хяналтын, регистрийн, хувийн хэргийн дугаар, гэрчилгээ олгох, хү­чингүй болгох, эдгээртэй холбогдсон бүрт­гэл болон намын нэрийн сан хөтлөх, лав­лагаа олгох эрхийг хэрэгжүүлдэг. Харин, өнөөдрийг хүртэл Дээд шүүх уг асуудлаар хуралдаагүй, тов нь га­раа­гүй байна. Зарим эх сурвалжийн мэдээл­лээр, Дээд шүүх АН-ын даргын асууд­лыг шийдэхээс өмнө тус нам до­тооддоо дахин нэг сонгууль явуулж ма­гадгүй байна. Тодруулбал, АН-ын ген­секийг шинээр сонгох бололтой. Тэ­рээр генсекээ өөрчилсний дараа намын даргаар бүртгүүлэх бололтой. Өдгөө, тус намын генсекээр УИХ-ын ги­шүүн асан Н.Ганибал ажилладаг. “...О.Цогтгэрэл АН-ын дарга болохдоо “Нэг Монгол” фракцад харьяалагддаг ген­секийг өөрчлөхгүй гэж тохирсон” гэдэг яриа улс төрийн хүрээнд гарсан. Гэхдээ, нэгэнт нөхцөл байдал ийм болж байгаа бол АН шинэ ойрын үед шинэ ген­сектэй болох магадлал өндөр гэсэн үг.

Одоогоор, генсект өрсөлдөж магадгүй хү­мүүсээр С.Баярцогт, М.Мөнхжаргал, Б.Ганибал, М.Чимэддорж, Д.Ган-Очир, Б.Мөнхболор,  нарын нэр тус АН-ынхан дунд яригдаж байна. Гэхдээ, “...Хэн генсек болох вэ” гэдэг дээр АН-ын дарга О.Цогтгэрэлийн шийдвэр жин дарах юм.

Гэлээ гэхдээ С.Ганбаатарын асуудлаар АН:

УИХ-ын гишүүний халдашгүй байдлын хуулийн хязгаарлалтыг тойрох замаар хамтран ажиллаж буй хүмүүсийг нь айлган сүрдүүлж, улмаар УИХ-ын гишүүний болон парламентын бие даасан байдалд заналхийлсэн явдал гэж үзэж байна. Ард түмний хууль ёсны төлөөлөл болох УИХ-ын гишүүн хуулиар тогтоосон бүрэн эрхийнхээ хүрээнд хэлсэн үг, шүүмжлэлт байр суурь илэрхийлснийхээ төлөө гүйцэтгэх ажиллагаанд өртдөг, хууль хүчний байгууллагуудын дарамт шахалтаас парламентын дархлааг тууштай хамгаалах болно. Энэ мэтчилэн АН-аас Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд өрсөлдөх магадлалтай гишүүдийг онилон шалгах, сүрдүүлэх аливаа ажиллагааг таслан зогсоохыг шаардаж байна гэж мэдэгдэл гаргасан. Тэгэхлээр зөвхөн С.Ганбаатарын асуудал биш байж болзошгүй гэсэн үг. Улс төрийнхний дундах мэдээллээр: Гишүүдийн санаа бодол одоохондоо С.Ганбаатараар дамжиж гарч байна гэх. Уг мэдээлэл ортой л шинжтэй.

Х.Тэмүүжиний санаачилж УИХ-аар хэлэлцүүлж байгаа УИХ-ын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах замаар УИХ-ын Тусгай хяналтын хороог байгуулах гэж байна. Энэ өөрчлөлт нь: Хараа хяналтгүй гүйцэтгэх ажилд хяналт тавих гол агуулгатай гэж тайлбарлагдаж буй. Хэлэлцэх эсэхийг нь чуулганд 99 гишүүн оролцсоны 72 нь дэмжсэн. Д.Амарбаясгалан, Т.Аубакир, Б.Батбаатар, Ж.Батжаргал, Д.Батлут, Н.Батсүмбэрэл, Э.Батшугар, Б.Бат-Эрдэнэ, Ж.Бат-Эрдэнэ, С.Бямбацогт, Г.Дамдинням, Б.Жавхлан, Б.Заяабал, С.Зулпхар, Ц.Идэрбат, М.Мандхай, Л.Мөнхбаатар, Н.Наранбаатар, У.Отгонбаяр, Д.Рэгдэл, Б.Тулга, Ч.Ундрам, Н.Учрал, Б.Уянга, Б.Хэрлэн, Б.Энхбаяр, Ж.Энхбаяр гэсэн 27 гишүүн эсрэг санал өгсөн. Өнөөдрөөс үргэлжлүүлэн хэлэлцэнэ.

 

 

-Монгол орон парламентын засаглалтай гэж цээжээ дэлдэж ярьдаг. Гэтэл парламентын засаглал нь гүйцэтгэх засаглал, шүүх засаглалынхаа хормой дор орчихсон. Ийм арчаагүй байдлаас аварч, хамгаалж, парламентын дархлааг бий болгохын төлөө энэ хуулийг би дэмжиж байна. Миний ойлгосноор 17 гишүүн шонд өлгүүлээд цагдаад шалгуулаад явж байгаа. Энэ цагдаажсан улс болсон тэнэглэлийг зогсоохын тулд энэхүү хуулийг дэмжээсэй гэж хүсч байна. Би өөрийгөө яриагүй ээ. Парламентад ирээдүйд орж ирэх залуу гишүүд, олон олон гишүүдийн дархлааг ард иргэдийн зовлон зүдгүүрийг сэтгэлдээ бодож байгаад чөлөөтэй ярьдаг байх эрхийн төлөө, парламентын дархлааны төлөө би өнөөдөр ярьж байна. Та нар бодоод үз дээ, эрх баригчид аа. Өнөөдрийн энэхүү хуулийн цаад үзэл баримтлал бол парламент засаглал буюу Үндсэн хуулиа Ерөнхийлөгчийн засаглалаас шүүх засаглалаас хамгаалъя гэсэн.

 

 

С.Ганбаатар:

 

-Энэ У.Хүрэлсүх ба түүний командын энэ түрийвч хулгайч нарын энэхүү аймшигтай хулгайг зогсоочихвол наадах чинь гайгүй болчих гээд байна. 1 дүгээрт газрын тосны үйлдвэрийн газар гэж одоо 1.7- 2.2 тэрбум ам.долларын луйвар явж байгаа. Энэ баригдахгүй. Би уул нь газрын тосны үйлдвэртэй болохыг хүсч мөрөөддөг монгол хүн. “Норинко” гээд газрын тосны 500 орчим сая байх аа, 420 байна уу, тийм сая ам.долларын хэнд ч хэрэггүй баахан хоолой барьсан. У.Хүрэлсүхийн хамаа хамаарал бүхий этгээдүүд барьсан гэж би ойлгож байгаа. Энийг нягталсан уу. Энэ дээр хариуцлага тооцсон уу. Энийг төсөвт оруулж ирэх боломж байна уу.

 

2 дугаарт “Эрдэнэт” үйлдвэрийн тухай сонин дээр өнөөдөр биччихсэн байна. Содбаатар үйлдвэр гээд нэр өгчихсөн байна лээ шүү. Г.Ёндон гээд манай У.Хүрэлсүхийн найз энэ дээр байгаа. Энэ олон тендерийн хулгай луйврууд гээд сонин дээр биччихсэн байна лээ. Энэ олон баяжмалын гэрээ нууцаас хэзээ гарах юм бэ. Энэ чинь Монголын ард түмний 100 хувийн өмч шүү дээ. У.Хүрэлсүхийн өмч биш. Б.Жавхлангийнх бүүр биш. С.Ганбаатарт бол бүүр падгүй. Би төсвийн хүрээний мэдэгдэлтэй холбогдуулж асууж байна шүү. Монгол Улсад орж ирэх ёстой байсан орлого замаасаа хулгайлагдаж байна. Энэ асуудал дээр ямар нэгэн арга хэмжээ авсан уу. Миний 2 дахь асуултад хариулж өгөөрэй. Төсвийн тодотгол дээр бүүр дэлгэрүүлэхийг хичээнэ ээ.

 

3 дугаарт Б.Цэнгэл манай У.Хүрэлсүхийн найз. Дарханы сайхан залуу. Төрийн өмчийн компаниуд дээр байгаа. Тэр Тавантолгой цахилгаан станц, Баянгийн цахилгаан станц, Шивээ-Овоогийн цахилгаан станц гээд долоон жагсаалт байна. Энэ асуудлууд дээр орж ирэх ёстой мөнгө орж ирэхгүй байна. Энэ дээр арга хэмжээ авсан уу, та нар. Нягталсан уу. Төмөр замын Х.Хэрлэнгийн төмөр замын юмыг яривал нөгөө хүрээний булай гэдэг шиг аймшигтай. Төмөр замаас орж ирж байгаа энэ их мөнгө замдаа саатаж байгаа юу үгүй юү. Бичигдээд байгаа зүйлүүд худлаа юу, үнэн үү. Нягталсан уу. Эсвэл та нягтлах шаардлагагүй байж болно. Тэрийгээ ядаж хэлээч. Танд энийг хариулах ёстой тэр аудит болон холбогдох хүмүүс нь айгаад ярьдаггүй юм уу. Монголын төр орлогогүйдээ шаналж байгаа юм биш. Төсөв сүүлийн арваад жил хэдэн 10 дахин нэмэгдсэн. Монголчуудын амьдрал хэдэн 10 дахин нэмэгдэх нь битгий хэл нэг дахин ч нэмэгдээгүй гэв.

 

 

Тийм ч учраас тэр үү “Эрдэнэт”-ээс 2025 оны зургадугаар сарын 27-нд цахим хуудастаа мэдэгдэл нийтэлсэн байна.

 

Тэр мэдэгдэлд:

 

-УИХ-ын гишүүн С.Ганбаатар: Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх ойр тойрны хүрээлэл болох “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын Ерөнхий захирал Г.Ёндон, ТӨБЗГ-ын дарга Б.Цэнгэл, “УБТЗ” ХНН-ийн дарга Х.Хэрлэн нараар дамжуулан “Төрийн өмчийн компаниудаас мөнгө иддэг, угаадаг” гэх утга бүхий, огт үндэслэлгүй, худал мэдээллийг 2025 оны зургадугаар сарын 26-ны өдөр олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслүүд, нийгмийн сүлжээнд тараасан тул “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын зүгээс дараахь тайлбар, мэдэгдлийг гаргаж байна.

 

 

Тухайлбал, “Монголын Хөрөнгийн Бирж” ХK-иар дамжуулан 2024 оны дөрөвдүгээр сараас хойш өнөөдрийг хүртэл зэсийн баяжмалын арилжааг сар тутам зохион байгуулснаас зургаан удаагийн арилжаагаар нийт 23 мянган тонн зэсийн баяжмалыг борлуулан, 45.5 сая ам.долларын орлого олсон. Цаашид ч “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ нь биржийн арилжааны цар хүрээг өргөжүүлж, зэсийн баяжмалын борлуулалтыг жил тутам нэмэгдүүлэх зорилт тавин ажиллаж байна.

 

Мөн “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ хиймэл оюунд суурилсан “TenderEval 1.0”, “TenderEval 2.0” системийг боловсруулан, худалдан авах ажиллагааны тендерийн үнэлгээнд нэвтрүүлээд байна. Уг төслөөр тендер шалгаруулалт, худалдан авах ажиллагааг цахимжуулах, хүний хүчин зүйлээс үүдэлтэй аливаа алдаа, зөрчлийг бууруулах, авлига, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх, төрийн худалдан авах ажиллагааны салбарт томоохон дэвшил гаргаад байна.

 

 

“Эрдэнэт”-ийн энэ мэдэгдлээс тунчиг цочсон нь анзаарагдаж байна. Аргагүй ээ. С.Ганбаатарын мэдээлэл маш ноцтой. Асуудал цааш үргэлжлэх шинжтэй.

 

УИХ-ын гишүүн Г.Ганбаатар, Сүүлийн хэд хоног ажиглаж байхад Ерөнхий сайд болон сайд нарт нэр дэвшиж байгаа хүмүүсийг харахад хэвлэлээр, сошиалаар бие биеэ яасан их харлуулдаг юм. Ерөнхий сайд, сайдаар ажиллахаар нэр цэвэр хүн монгол төрд байгаа юм  уу.

Сүүлийн 10 жилд МАН дангаараа засагласан. Ард иргэдийн амьдралын чанар ямар байгаа нь тантай болон танай намтай холбоотой. Алдсан байж болно, алдаагаа засахын тулд юу хийх вэ?

Нэгдүгээрт, авлигагүй төр. Авлига бол эрх мэдэлтэй нам, эрх мэдэлтэй хүмүүстэй холбоотой. Манай улс МАН-ын хурган дарга нарын хулгай нүүрлэсэн улс болж хувирлаа. Огт бизнес хийгээгүй, төрөөс төрсөн тэрбумтнууд Ривер гарден, Скай гарденд амьдарч байна. Энд хотхонуудад төрийн хэчнээн албан хаагч амьдарч байгаа судалгааг би хийж байгаа хүн л дээ.

Та авлигатай тэмцэж чадах уу? Авлигатай тэмцэнэ гэдэг та намтайгаа тэмцэнэ гэсэн үг гэв. 

Тавантолгойг Ж.Оджаргал гэх хүний өрийн барьцаанд тавихын тулд Н.Алтанхуяг гэх зөрүүд эрийг унагаасан болох нь өнгөрсөн намраас улам тодорхой болж, баримтууд ар араасаа гарч ирсэн билээ. Бас Дубайн гэрээ Н.Алтанхуягийг намнасны дараа зурагдсныг мартаж болохгүй. 

Өнөөдөр Л.Оюун-Эрдэнэ дээр түүх давтагдах гэж байна. Чингис хаан Үндэсний баялгийн санд стратегийн ордуудын 34-50 хувийг авах, Оюутолгой төслийн олон жил үргэлжилж буй татварын маргааны эцэслэн шийдвэрлэх, Онтре гоулд ХХК-ийн 34 хувийг Рио Тинто-Онтрегийн хамсал дангаар бус Засгийн газар оролцож эзэмших тухай гэсэн асуудлуудыг тавьсны улмаас гадаад, дотоодын улс төр бизнесийн хамсал “хөдөлж эхэлсэн” болох нь сүүлийн үед өрнөж байгаа үйл явдлуудаас тод ажиглагдаж байна. 

Н.Алтанхуяг огцорсныхоо дараа юу гэж хэлснийг сануулъя: “Өөрийнх нь харалган зорилго л бүтэж байх юм бол өрсөлдөгчдөө зохиомол хэрэгт унагаадаг, гүтгэн доромжилдог, нийгмийн шаар шавхруу болгох увайгүй үйлдлүүд хэвийн үзэгдэл мэт боллоо. Ялангуяа манай зарим улс төрчид энэ хэвлэл, мэдээллийн хэрэгслийг өмчилж, худалдаж авч, хөлслөн ажиллуулж, асар их хэмжээний ийм гүтгэлгийг орон даяар цацдаг боллоо” Яг энэ технологи одоо ажиллаж байгаа. Тэд эхлээд Н.Алтанхуягийн охины хэрэг гэж юм зохиогоод хүргэн Дэнзэнгийн хэрэг болгож өргөжүүлээд, Н.Алтанхуягийн ойрын хүмүүсийг шоронд хориод, эхнэрийг нь нисэх буудал дээр баривчлах гэж дайраад… дараа нь унагасан. Нэр хүндийг нь шороотой зуурсны эцэст унахад нь өмөөрөх сэтгэхүй үлдээгүй юм. 

Түүх давтагдах гэж байна. УИХ-ын гишүүд одоо хэн нэгний хатгаасаар биш улс орны эрх ашигт хөтлөгдөн сонголт хийх ёстой. Айсуй дэлхийн хямрал биднийг эвтэй байх, тогтвортой суухыг сануулж байгаа. Ийм чухал үед санал хураалтыг нууцаар авч хэрхэвч болохгүй. Ядаж л Н.Алтанхуягийнх шиг жаазалсан дүн үлдэх ёстой. 

-Монгол Ардын намын хоёрдугаар ээлж хоолонд орохоор хэт яарсан бололтой-

-Өнгөрсөн долоо хоногт МАН-ын Бага хурал хуралдаж, хамтарсан Засгийн газрыг задлах шийдвэр гаргалаа. Танай намыг гэрээгээ зөрчсөн хэмээж буй ч үндсэн шалтгаан нь өөр шиг. Эдгээр үйл явцыг та хэрхэн харж байгаа вэ?

-Хамтарсан Засгийн газар тарах нь нэгэнт ойлгомжтой байсан. Харин хэдий хугацааны дараа, хэзээ гэдэг л сонин байлаа. Магадгүй Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн өмнө гэж харж байв. Яг нарийндаа, сонгуулийн цикл тойрсон ерөнхий зарчмын дагуу, УИХ-ын сонгуулийн дараа улс төржихгүйгээр бодитой ажил хийх үндсэндээ хоёр жилийн хугацаа л байдаг. Энэ хоёр жилийг ашиглаад том төслүүдээ хэрэгжүүлэх, эдийн засгийн араануудаа хөдөлгөх боломжийг эрэлхийлнэ. Тиймээс олон жил гацсан, улс төрийн нөхцөл байдлаас үүдэн хоёр талд гарч зогсчихоод дундын шийдэл гаргаж чадаагүй асуудлууд дээрээ хоёр том улс төрийн хүчин нэгдээд үзвэл яасан юм гэдэг гэгээлэг төсөөллөөр хамтарсан Засгийн газар байгуулсан байх л даа.

Гэхдээ нөгөө талд нь хууль зүйн үр дагаврыг нь бодох ёстой. Олонх болсон, Засгийн газраа дангаар байгуулах учиртай нам сөрөг хүчинтэйгээ нэгдчихээр, ардчилал болон парламентын бэхжил талдаа суларна гэж шүүмжилсэн. Ийм нөхцөлд хамтарсан Засгийн газар байгуулагдсан ч цаг хугацааны хувьд арай л эрт тарлаа.

Харин логикийн хувьд, хамтарсан Засгийн газар тарсан шалтгааныг ойлгохгүй байгаа. Анх энэ асуудал Ерөнхий сайдын хүүгийн сүй тавьсантай холбогдож гарч ирсэн. Ерөнхий сайдын хүү найз охиндоо орлогоос давсан байж болзошгүй үнэтэй брэндийн бэлэг өгсөн үү гэдэг хардлагаас эхэлсэн. Ингээд Ерөнхий сайдыг орлогоо нотол, хүүхдийн тань тансаглал орлогын хүрээнд үү, үүний ард авлигал байгаа юм биш үү, өөрөө авлигын тогтолцооны нэг хэсэг болчихсон юм биш биз хэмээн залуус жагссан. Гэтэл эрх баригч нам энэ асуудлыг өөр тийш эргүүллээ. МАН-ын хоёрдугаар ээлж хоолонд орохоор хэт яарсан бололтой.

Тэд ажил хийе гэхээс илүүтэй, "Бидний эрх мэдэл дээр яагаад өөр намын хүмүүс суугаад байгаа юм" гэсэн атгаг жижиг бодлоос үүдэн, Ерөнхий сайдын хүүхдийн асуудлыг АН-ын алдаа болгож хувиргалаа.

-МАН Бага хурлаар гаргасан шийдвэрийнхээ тайлбарыг маргааш нь хийнэ гэж мэдэгдсэн. Гэхдээ одоог хүртэл энэ шийдвэрээ танай намд цаасан байдлаар ирүүлээгүй гэсэн үү?

-МАН-ын Бага хурлын шийдвэр одоог хүртэл Ардчилсан намд ирээгүй байна. Одоо УИХ дээр Ерөнхий сайд огцрохтой холбоотой асуудал Ардчилсан намыг дүрмээ зөрчсөн гэх Бага хурлын шийдвэрийн хамт орж ирнэ. Гишүүд ч асуулт асууна. Тиймээс тэр их асуулт, хэрүүдийг хэрхэн тойрохоо мэдэхгүй, аятайхан шийдэл олдохгүй удаад байх шиг байна.

Нэгдүгээрт, Ардчилсан нам яаж гэрээгээ зөрчсөн бэ гэдэг дээр логикийн хувьд маш том зөрчил үүссэн. Манай Б.Пүрэвдорж гишүүн энэ агуулгаар сэтгүүлчийн асуултад хариулахдаа “Засгийн газарт байгаа найман сайдааса асуулаа. Та нар Ерөнхий сайдын бэрд өгөх бэлгийг бэлдэж өгсөн юм уу гэсэн. Бүгд “үгүй” гэж байна лээ” хэмээн элэглэж харагдсан. Яг ийм хошин шог шиг юм болж байна.

Хоёрдугаарт, миний харж буйгаар МАН яг хөшигний ар дахь хэрүүлээ ил гаргаж хэлэхгүй байна. Х.Баттулга Ерөнхийлөгч байхдаа 2019 оны Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн үеэр “Би ард түмнээсээ Монгол Улс засаглалын ямар хэлбэртэй байвал зүгээр вэ гэдгийг асууна” гэж муйхарлаж байсан. Тэр муйхарлалын бас нэг хувилбар хөшигний ард одоо явагдаж байна. Хэн нэг хувь хүн эрх мэдлээ хадаж, тэнгэрийн суудалдаа үлдэх оролдлогыг тас цохихгэж АН-ын бүлэг "Үндсэн хуульд дахин өөрчлөлт оруулахгүй" гэсэн бичигт гарын үсэг цуглуулсан.

Үүнтэй зэрэгцээд өнөөдрийн улс төрийн нөхцөл байдал бий боллоо. Тиймд энэ бүхэн гарын үсэг цуглуулж эхэлсэнтэй холбоотой байж магадгүй гэсэн хардлага ч байна.

Х.Баттулга Ерөнхийлөгч байх үедээ ҮАБЗ-ийг өөрийн хүмүүсээр бүрдүүлж, шүүхийг "шүүрдэж" галзуурсан. Яг түүнтэй адил, хоёрдугаар анги яваад байгаа юм биш биз.

Ерөнхий сайдын хүүгийн асуудалд дөрөөлж, хавсаргад нь АН-ыг Засгийн газраас гаргаад, ард нь ҮАБЗ дээр өөрийн гэсэн гурван хүнтэй, Засгийн газар болон УИХ дээр өөрийн гэсэн дэмжлэгтэй, тэр дэмжлэгээр дараагийн эрх мэдлийнхээ үргэлжлэлийг хийх гэсэн хөшигний ар дахь тоглоом яваад байна уу гэж хардаж байгаа.

Ийм хардлага, болгоомжлол байгаа учир бид МАН-ын Бага хурлын шийдвэрийн үндэслэлийг цаасаар авч харахыг тэсэн ядан хүлээж байна.

-Хамтарсан ЗГ-ыг байгаа нь УИХ-ын сонгуулийг угтсан ажил биш. Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн бэлтгэл ажил-

-Ерөнхий сайд хэн байхаас хамаарч Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн сценари зурагдах нь гэсэн таамаглалыг та ч дэвшүүлж байгаа юм байна. Тэгэхээр таны харж байгаагаар дараагийн Ерөнхий сайд хэн байх вэ?

-Эхлээд өмнөх түүхийг ярья. 2012-2016 онд Н.Алтанхуягийн Засгийн газрыг огцруулаад Ч.Сайханбилэгийг Ерөнхий сайдаар томилох зургийг тухайн үеийн Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж зурсан. Ц.Элбэгдорж яагаад энэ зургийг зурсан бэ гэхээр, дараагийн УИХ болон Ерөнхийлөгчийн сонгуульд өөрийнхөө түншүүдийг баталгаажуулах гэсэн. Хэрэв та бүхэн анзаарч байсан бол Н.Алтанхуягийг огцруулахад З.Энхболд, Х.Баттулга нарын хүмүүс Ц.Элбэгдоржтой гар нийлж, Р.Амаржаргалаар мануухай босгож байгаад ар дээр нь Ч.Сайханбилэгийг томилсон. Ч.Сайханбилэг сайд болоод, хэрүүл дагуулсан эдийн засгийн ашиг сонирхолтой олон шийдвэр гаргаж байлаа. Надад яг ийм зүйл давтагдаж байна уу гэдэг болгоомжлол надад төрсөн.

Ерөнхийлөгчид хамгийн их таалагдах, түүний үгээр байж чадах тийм л хүн дараагийн Ерөнхий сайд болно. Мөн Ерөнхий сайд болоод ямар шийдвэрүүд гаргах вэ гэвэл 2027 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэг У.Хүрэлсүхийг, эсвэл У.Хүрэлсүхийн "бөгсийг нь ухахгүй" байх тийм хүнийг дэвшүүлэхийн төлөө бүх хүч чадлаараа ажиллах байх. Ийм л зорилго, амлалтын ар дээр шатрын өрөг өрөгдөж байна гэж би харж байгаа. Энэ бол 2028 оны УИХ-ын сонгуулийг угтсан ажил огт биш. Энэ бол түүний наана болох буюу Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн бэлтгэл ажлыг хангаж байгаа үйл явдал. Урьдын туршлага байгаа учраас бид ингэж хардаж байна.

Дахин нэг жишээ хэлье. Одоогоос дөрвөн жилийн өмнө Ерөнхийлөгчийн сонгууль болсон. 2019 оны Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлт. Х.Баттулгын дүү нартаа далаараа тавиулах үйл явдлыг хэн хийж, найруулав. Тэр үеийн хүмүүс бүгд солигдоогүй байгаа. Одоо хэр эрх мэдлээр тоглоод, нэг нэгэнтэйгээ зодолдоод байж байгаа.

Мөн Х.Баттулга, Ц.Элбэгдорж, З.Энхболд гурав хамтран Н.Алтанхуягийг зайлуулж, ар дээр нь хоорондоо зодолдоод юу боллоо. Өнөөдөр нэгэнтэйгээ нүүр тулаад уулзаж чадахгүй хэмжээний үзэн ядалт тээсээр байна. Яг энэ хувь заяа дахин давтагдаж байгаа. М.Энхболд гэдэг хүнийг зайлуулахын төлөө "Шударга тав" гэж гарч ирсэн. Тэр хүмүүс хэний төлөө гудамжинд гарав, тухайн үеийн Ерөнхий сайдыг огцруулж, өөр хүнийг сайд болгов. Дараа нь дахиад тэр хүнийг Ерөнхийлөгч болгохын тулд зүтгэсэн. Гэтэл эдгээр хамтралын нөхөд өнөөдөр нүүр тулаад үнэнээ ярьж чадахгүй болтлоо хөшигний ард зодолдож байна. Тэдэнд ил гараад үнэнээ хэлэх зориг байхгүй.

Ардчилсан нам бол бүх юмаа ил хэлчихдэг. Харин МАН-ын дотоод соёл нь модон дотор цусаа гартал зодолдоод, хөшигний наана тосоо гартал тэврэлддэг. Тэд энэ тоглоомоо л тоглож байна. Манай намын дарга Л.Гантөмөр хэлж байна лээ. МАН-ын залуучуудад итгэсэн, итгэл маань үүгээр зогсож байна гэж. Ийм дотоод соёлтой, хаалттай байдаг. Зөвхөн даргынхаа төлөө улс орны эрх ашгийг нулимж хаяснаа, нүүрээ угаагаад юу ч болоогүй юм шиг гараад ирж чаддаг хүмүүст итгээд сууж байх нь гэнэн хэрэг.

-Нэгийхээ гэр бүл рүү ортол өсөрхөж, шорон оронд хийтлээ галзуурах тэнэглэл манай намд байхгүй-

-Сая хэлсэнчлэн танай намын дарга өөрөө хариуцлага хүлээнэ гэсэн, ажлаа өгнө ч гэж дуугарлаа. Л.Гантөмөрийг ер нь улс төрч, намын даргын хувьд та хэрхэн дүгнэдэг вэ. Улс төрийн шийдвэрийг нь дэмжих үү?

-Манай намын хувьд үе солигдсон. Нэгнээ хуурч хэрчээд, шарх сорив нь эдгэхгүй болтлоо зодолддог, жаахан зальжин маягийн ах нарын үе ерөнхийдөө дууссан. Одоо манай нам дотор үе дотроо булаацалдах зүйл байхгүй. Нэгийнхээ гэр бүл рүү ортол өсөрхөж, шорон оронд хийтлээ галзуурах тийм тэнэглэл бидний дунд байхгүй. Л.Гантөмөр бидний нэг учир “Миний явсан зам буруу байлаа. Тиймээс би хариуцлага хүлээе" гэж хэлэх эр зориг байна. Тэглээ гээд нөгөө хүнээ дэвсэлж суух тачаадсан үзэн ядалт бидний дунд байхгүй. Ах нараас болж хагарч, хэдэн янзын тамгатай болоод, бусдын гарын үзүүрт зарагдах хүртлээ бутарч дууссан намыг эвлүүлэн босгож, өдий хэмжээнд авч явж байгаа юм чинь үүнээс цааш ч эрүүл ухаанаа бид хадгална.

-Танай намын дараагийн дарга хэн байх бол?

-Манай нам дотоод дүрэм, журам болон улс төрийн намын тухай хуулийн дагуу даргаа нээлттэй сонгоно. Хэн ч байж болно гэсэн үг. Улс төрийн намын тухай шинэ хууль үйлчилж байгаа. Шинэ хуулиар нам Их хурал хийж, даргаа сонгох зохицуулалттай.

-Шинэ Засгийн газар хиймлээр "үйлдвэрлэсэн" сайд нараа буулгаж, дарга нарын тоог багасгахгүй бол том бүтцийн тансаглалыг Монголын эдийн засаг дийлэхгүй-

-Хамтарсан Засгийн газар тарсны дараа хэрэгжүүлж байсан томоохон мега төслүүд улс төрийн ямар эрсдэлтэй тулна гэж харж байна?

-Хамтарсан Засгийн газрын үед жижиг алдаа гарахад "За, яах вэ. Том ажлууд яваг" гээд амаа жимийгээд зогсож байсан. Энэ нь биднийг сөрөг хүчнээ ер хийх нь үү, үгүй юу гэж харагдах хэмжээнд бүдэгрүүлсэн байж магадгүй.

Харин хамтарсан Засгийн газар тарж байгаа нөхцөлд энэ бүхэн өөрчлөгдөнө. Улс төрийн эрсдэлийн хувьд Засгийн газраас эхлүүлсэн ихэнх ажил урагшлах нь ховор болох байх. Үнэхээр улс оронд хэрэгтэй зөв ажлууд урагшилна. Дарга тойрсон, зөвхөн нэг намын эрх ашгийг харсан, улс төрийн ашиг хонжоо хайсан алдаа гаргавал улс төрийн маргаан талцал үргэлж асна.

Үүний ар дээр буруу хожил битгий явагдаасай.

"126 гишүүнтэй энэ парламент болохгүй юм байна, түүний оронд нэг хүний гэдэг юмыг амилуулах сонирхол битгий хүч аваасай" гэж хүсэж байна. Түүнээс парламентын эрүүл мэтгэлцээн, нэг нэгэндээ хяналт тавих улс төрийн зөв шаардлагууд илүү хүчтэй, зохион байгуулалттай, сайн үндэслэлтэй болж хувирах байх.

-Шинэ Засгийн газрын бүтэц ямар байх ёстой вэ. Хамтарсан Засгийн газрын хувьд намууддаа сандал, суудал өгөх гэж бүтцээ хэт данхайлгасан шүү дээ?

-Хамтарсан Засгийн газарт нэг том алдаа байсан. Хэт данхайсан нь үнэн. Олон намтай учраас олон сайд, дарга үйлдвэрлэсэн. Одоо МАН дангаараа засаглая гэж байгаа бол эхний ээлжид хиймлээр "үйлдвэрлэсэн" сайд нараа танах байх. Яамны бүтэц эргээд цомхон болох байх. Дарга нарынхаа тоог цөөлөх зорилготой ажиллаасай гэж хүсэж байна. Түүнээс биш хоёрдугаар ээлжээ хоолонд оруулахын тулд ширээн дээрх бүх тавгаа хураахгүйгээр дүүргэнэ гэж үзвэл Монгол Улсын эдийн засаг дийлэхгүй.

Тиймээс яамдаа багасаасай. Хэрэв шинэ Засгийн газар зарчмын шинжтэй концепц барья гэж бодвол Хууль зүй ба Дотоод хэргийн яамаа салгаасай гэж хүсэж байна.

-Шинэ Засгийн газар байгуулагдвал шүүмжлэл дагуулсан хяналт, бүтээмж менежерүүд хэрхэх вэ?

-Мэдээж тэд байхгүй болно.

-Хамтарсан Засгийн газрын хэрэгжүүлсэн хамгийн том төслүүдийн нэг бол Гашуунсухайт-Ганцмодын хэлэлцээр. Хил холбоод зогсохгүй цаашид үргэлжлэх бүтээн байгуулалт шүү дээ. Улс төрийн, засаглалын хувьд тогтвортой болсон гэдгээ харуулах гэж, хамтарсан Засгийн газрын имижээр хэлэлцээрийг хийсэн гэж харагддаг. Одоо тарчихаар, энэ ажил цааш үргэлжлэх үү?

-Үнэнийг хэлэхэд манай улс гадаад ертөнц рүү урагш төмөр замаар гардаг, тэгээд агаарын тээвэр л бий. Энэ хоёр сэдэв дээр үргэлж хаалт, боолт орж ирдэг. Гацааж, зогсоох сонирхол хойноос орж ирдэг. Хойд талын гар хөлүүд эрх мэдэлтэй, дуу хоолойтой байснаас болж өнгөрсөн хугацаанд төслүүд гацаж ирсэн. Эдгээрийг бид тэнцвэржүүлж, аль болох эвтэйхэн барих гэж оролдож байгаа. Одоо дараагийн Ерөнхий сайд хэн байхыг би хэлж мэдэхгүй. Шинэ Засгийн газар дотор ямар дуу, хоолой хүчтэй байхыг тааж мэдэхгүй байна. Гэхдээ Монголын улс төр доргих, засаг хөдлөх бүрд барьц ахиулдаг ашиг сонирхол бүхий хэсэг АН, МАН-ын аль алинд бий. Энэ ашиг сонирхлыг сөрж чадах хэмжээний хүчийг бий болгох гэж 126 гишүүнтэй парламент байгуулагдсан. Тэгэхээр парламент Засгийн газрыг толгой дээрээ гаргахгүйн тулд гурван зүйл шийдэх ёстой.

Нэгдүгээрт, Ерөнхий сайд хэн байхаас үл шалтгаалж УИХ-ын толгой дээр гарч суудгийг болиулах хэрэгтэй. 126 гишүүн Үндсэн хуулийн зарчим, үзэл санааг амилуулах шаардлагатай. УИХ-ын нэгдсэн чуулганы бүрэлдэхүүнд 126 гишүүн багтана. Тэр дунд Ерөнхий сайд, Ерөнхийлөгч гэж байхгүй. Чуулганы үндсэн ерөнхий зохион байгуулалт 126 хүн хуралдах, мэтгэлцэх, үзэл бодлоо илэрхийлэх, шийдвэр гаргахад зориулагдах ёстой. Хуралдахад нь зориулж УИХ-ын дарга байдаг. Даргад хурал удирдах таатай нөхцөл суудал гаргаж өгч болно. Түүнээс бусдаар, зарчмын хувьд даргын сэнтийд залж болохгүй.

Хоёрдугаарт, парламент өөрөө мэтгэлцэх талбар. 126 гишүүн дотроо олонх, цөөнх гэж хуваагддаг үндсэн зохион байгуулалттай. Олонхын болон цөөнхийн бүлэг мэтгэлцэж, байр сууриа илэрхийлж, эрүүл саруулаар мэдээлэл цуглуулдаг, хэлэлцдэг. Тэр нь олон нийт рүү ил тодоор гарч, нийгэм ойлголттой болдог. Яг үүнд зориулсан мэтгэлцээний талбарыг бий болгох ёстой. Хамтарсан Засгийн газар байхгүй болсон учир парламентын ардчилал үүсэх боломжтой. Энэ агуулгаараа Ерөнхий сайдын мэдээллийн цагийг УИХ-ын асуулгын цаг болгож хувиргах хэрэгтэй. Дэлхийн бүх улсуудад парламент нь ийм зарчимтай байна. Ерөнхий сайд нь зарим улсад бүр 14 хоног тутамдаа парламентад орж ирж, асуултад хариулдаг. Нийгэмд тулгамдаж байгаа асуудлаар ард түмний төлөөлөгч гишүүд асуулт асууж, Засгийн газар ажил хариуцаж байгаагийн хувьд тайлбар хэлдэг тийм л тогтолцоо руу орох ёстой.

Гуравдугаарт, Ерөнхий сайд байна уу, сайд нар байна уу, хэн байхаас үл шалтгаалж төрийн болон жирийн алба хаагчдыг УИХ-д худлаа ярьдаг байдлыг зогсоох ёстой. Худал мэдээ, хоосон хэрүүлийг болиулж, ажил хэрэгч, тоо баримттай, үндэслэлтэй, нотолгоотой зүйлсийг ярьдаг болох ёстой. Тэгж байж шийдвэр зөв гарна.

Үүний дараа бидний ярих ёстой нэг зүйл бий. Ерөнхийлөгч бол УИХ-ын өмнө Ерөнхий сайдтай яг адил статус бүхий албан тушаалтан. Тиймээс мөн гишүүдийн асуултад хариулдаг байх ёстой. УИХ-д хийсэн ажлаа тайлагнадаг байх ёстой. Үндсэн хуульд нэг заалт бий. Ерөнхийлөгч УИХ-ын өмнө тааллаараа оролцох эрхтэй. Гэхдээ УИХ-ыг даргалах эсвэл толгой дээр нь гарч суух боломжгүй. Энэ зарчмыг ярих ёстой.

Эцэст нь Засгийн газар яаж байгуулагдах, Ерөнхий сайд хэн болохоос үл шалтгаалан гурван даргын улс болчихсон байгаа байдлыг өөрчлөх ёстой. Монгол Улс Үндсэн хуулиараа эрх мэдлийг гурав хуваасан. Хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх гэж. Түүнээс гурван дарга Монгол Улсын захирдаг социализмын үеийн систем биш. Иймд ҮАБЗ дээр УИХ-ын дарга орж ирж сууж байгааг болиулах ёстой. УИХ-ын дарга УИХ дээр л эрх мэдэлтэй байх ёстой. ҮАБЗ гэдэг бол эрх мэдэл хуваарилалтын байгууллага биш. Зөвхөн Үндсэн хуульд дурдагдсан зөвлөмжийг өгөх ёстой нэг институт. Тэр байгууллага УИХ-ын даргыг дотроо оруулж байгаад, Ерөнхийлөгч нь даргалж, УИХ-ын даргад заавар чиглэл өгдөг байж болохгүй. Эсрэгээрээ УИХ-д Ерөнхийлөгч ирж ажлаа тайлагнах Үндсэн хуулийн үүрэгтэй. Тиймээс УИХ-ын дарга гэдэг хүн өөрөө түүний доор орж ажиллаж болохгүй. УИХ-ын гишүүн Ерөнхий сайдыг дуудаж ажлыг нь асуудаг мөртлөө Ерөнхий сайдын даргалдаг Засгийн газрын аль нэг агентлагт ажиллаж болдоггүй биз дээ. Яг энэ Үндсэн хуулийн зарчмыг хэрэгжүүлэх ёстой.

-Сая дурдсан ажлуудаа АН-ын бүлэгтэй хамтран хуулийн төсөл болгосон гэсэн. Хэзээ өргөн барих вэ?

-Өргөн барих нь бэлэн болчихсон. Одоо УИХ-ын даргаас тов хүлээгээд сууж байна. Энэ хуулийн нэг хэсгийг АН-ын бүлэг, нөгөө хэсгийг нь УИХ-д суудалтай намууд хамтраад өргөн барьж байгаа.

-МАН Ерөнхийлөгчийн асуудлаар сул гишүүний орон тоо тооцож, Дав.Цогтбаатарыг золиослоод байна уу-

-Танай намын залуу гишүүн Дав.Цогтбаатарын шүүхийн асуудал удаан яригдлаа. Сүүлдээ Дав.Цогтбаатарыг түдгэлзүүлэхгүй байгаа нь, МАН улс төрөөс гадуур байгаа хүнээ оруулахын тулд суудал хадгалж байна хэмээн яригдаж буй. Энэ үндэслэлтэй юу. Түүний холбогдох хэргийн хүрээнд гол буруутнууд нь цагаадчихсан зэрэг өнцгүүд байна?

-Хууль зүйн нөхцөл байдал, улс төрийн нөхцөл байдал хоёр өөр байгаа. Ер нь бол хууль зүйл нөхцөл байдал үүсэхээс өмнөх улс төрийн нөхцөл байдал энэ шийдэл рүү явуулсан нь хэн ч харсан тодорхой байгаа. МАН-аас Ерөнхийлөгч болох ёстой хүн УИХ-ын гадна байгаа учраас түүнийг УИХ руу оруулж ирье. Эсвэл одоо байгаа Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийн хугацааг сунгахад хамгийн үүрэг, рольтой оролцох ёстой тоглогч нар нь УИХ-ын гадна байгаа учраас тэр хүнийг оруулж ирье гэвэл, хэнийг мулталж болох вэ гэдэг дээр өрөг тавьсан болов уу. Иймд УДШ дэх гар хөлөөр ийм шийдвэр гаргуулсан юм биш биз гэсэн хардлага байна.

Дав.Цогтбаатар гэдэг хүний бүрэн эрхийг хөндөхөөс илүүтэй, зурсан зургийн золиосонд яваад байгаа юм биш үү гэсэн хардлага бий. Дээд шүүх дээр болсон маргаан дээр энэ зүйл маш тодорхой харагдаж байсан. Дав.Цогтбаатар гэдэг хүн бол шийдвэр гаргагч биш. Хэрэгжүүлэгч, мэргэжилтэн нь байсан. Гэтэл гол шийдвэр гаргасан хоёр албан тушаалтан нь яагаад ял авсангүй вэ. Энэ чиглэлд гол шийдвэр гаргасан МАН-ын нөлөө бүхий хүмүүсийн хүүхдүүд одоо хүртэл томоохон албан тушаал хашиж байна.

Тэр хүмүүст яагаад хууль үйлчлээгүй вэ. Тушаалын дагуу ажлаа хийсэн мэргэжилтэнд ял өгөх гэж оролдоод, шүүхээс цагаадсан хэрэг дээр тойргийг нь булааж авахын тулд буцаагаад ийм асуудлыг хөндөв гэдэг зүйл яригдаж байгаа. Энэ бол хөшигний ардах дүр зураг.

Харин хөшигний наана байгаа дүр зураг дээр "Энэ процесс Үндсэн хууль зөрчөөд байгаа юм биш биз. Хэрэв үнэхээр ийм асуудал хөндөгдөж байгаа бол Үндсэн хуульд гишүүнийг эгүүлэн татахтай холбоотой маш тодорхой заалт бий.

Үнэхээр УИХ-ын гишүүнтэй холбоотой асуудал хөндөгдсөн бол УДШ шийдвэр гаргахаас өмнө УИХ-д ямар нэг бичиг ирэх ёстой байсан уу гэдэг асуудал үүснэ. Энэ мэтчилэн хууль зүйн хэд хэдэн асуудал байгаа. Дээрээс нь энэ чинь ард түмний мандаттай хүн. Жирийн гудамжид байгаа хүн огт биш. Тиймээс бид энэ асуудалд илүү хэрсүү, хөшигний ар дахь тоглоомыг нь анзаарч харж байгаа учир МАН-ынхан шиг алга ташиж гүйхгүй.

https://eguur.mn/597011/